Το Εγκεφαλικό Στέλεχος

Το στέλεχος του εγκεφάλου
Το εγκεφαλικό στέλεχος περιλαμβάνει ανατομικά τον μέσο εγκέφαλο, τον ισθμό του εγκεφάλου, την γέφυρα και τον προμήκη μυελό.

Ο μέσος εγκέφαλος
Ο μέσος εγκέφαλος έχει μήκος περίπου 1,5 με 2 εκατοστά και συνδέει τον διάμεσο εγκέφαλο με τη γέφυρα και την παρεγκεφαλίδα. Στην ραχιαία επιφάνεια του διακρίνουμε το τετράδυμο πέταλο, στην κοιλιακή επιφάνεια τα εγκεφαλικά σκέλη και μεταξύ των παραπάνω ανατομικών σχηματισμών την οπίσθια διάτρητη ουσία και δυο πλάγιες επιφάνειες, τους βραχίονες του τετραδύμου πετάλου. Τον διάμεσο εγκέφαλο διασχίζει καθ’ όλο το μήκος του ο υδραγωγός του Sylvius.

Μετωπιαία τομή που περιλαμβάνει τον μεσεγκέφαλο και την γέφυρα. Μέθοδος Nissl, Μεγέθυνση 40Χ
Μετωπιαία τομή που περιλαμβάνει τον μεσεγκέφαλο και την γέφυρα. Μέθοδος Nissl, Μεγέθυνση 40Χ

Το τετράδυμο πέταλο
Το τετράδυμο πέταλο εκτείνεται από πάνω προς τα κάτω, από την επίφυση μέχρι το πρόσθιο μυέλινο ιστίο. Αποτελείται από δυο ζεύγη υπόλευκων υποστρόγγυλων ογκωμάτων, τα διδύμια. Το άνω ζεύγος των διδυμίων έχουν μάλλον ωοειδές σχήμα και ονομάζονται πρόσθια διδύμια, ενώ το κάτω οπίσθια διδύμια. Τα ζεύγη των διδυμίων διαχωρίζονται μεταξύ τους με δυο αύλακες, μια οβελιαία τα δυο άκρα της οποίας σχηματίζουν τον υποκωνάριο βόθρο προς τα εμπρός και τον χαλινό του πρόσθιου μυέλινου ιστίου προς τα πίσω και μια εγκάρσια. Εκατέρωθεν του χαλινού του προσθίου μυέλινου ιστίου αναδύεται το τροχιλιακό νεύρο.
Τα άνω διδύμια αποτελούνται από 7 συνολικά στιβάδες. Στις τρεις επιφανειακές στιβάδες των άνω διδυμίων φθάνουν οπτικές πληροφορίες τόσο από τον αμφιβληστροειδή (υπάρχει σαφής τοπογραφική προβολή του αμφιβληστροειδούς στα άνω διδύμια παρόμοια με αυτή του οπτικού φλοιού με μικρότερη ωστόσο ακρίβεια), όσο και από τον οπτικό φλοιό (οι ίνες του οπτικού νεύρου που απολήγουν στα άνω διδύμια είναι τύπου Y. Το ένα άκρο τους απολήγει στους πυρήνες των διδυμίων και το άλλο στον οπτικό φλοιό). Οι βαθύτερες στιβάδες ωστόσο δέχονται εκτός από τις οπτικές πληροφορίες, ακουστικές και γενικότερες αισθητικές πληροφορίες. Συνεπώς στα άνω διδύμια υπάρχει σε σαφή απεικόνιση η θέση του ατόμου στο χώρο, η θέση των οφθαλμών και η κινητική δραστηριότητα αυτού.
Τα άνω διδύμια είναι υπεύθυνα για τις διορθωτικές κινήσεις των οφθαλμών καθώς ένα άτομο παρακολουθεί ένα κινούμενο αντικείμενο και για την στροφή της κεφαλής και του σώματος ως απάντηση σε έντονα οπτικά και ακουστικά ερεθίσματα που λαμβάνουν χώρα εκτός του οπτικού πεδίου.
Από τους πυρήνες των άνω διδυμίων άρχονται νευρικές ίνες που απολήγουν στις περιοχές του δικτυωτού σχηματισμού που είναι υπεύθυνες για τις συζυγείς ταχείες κινήσεις των οφθαλμών (PPRF, iMLF) καθιστώντας δυνατή την προσήλωση του βλέμματος σε ένα κι-νούμενο στόχο. Ακόμη ίνες των άνω διδυμίων προβάλλουν σε διάφορα επίπεδα του εγκε-φαλικού στελέχους και του νωτιαίου μυελού και όταν διεγερθούν από οπτικά ή ακουστικά ερεθίσματα αποστέλλουν ώσεις που έχουν ως αποτέλεσμα την στροφή της κεφαλής αρχικά και έπειτα ολόκληρου του σώματος προς την κατεύθυνση του ερεθίσματος.
Οι σακκαδικές κινήσεις είναι ταχείες, βαλλιστικές κινήσεις των οφθαλμών οι οποίες ουσιαστικά αποτελούνται από επιμέρους κινήσεις στη διάρκεια των οποίων οι οφθαλμοί κινούνται όσο το δυνατό ταχύτερα. (Clark και Stark 1975). Οι σακκαδικές κινήσεις από τη στιγμή που ξεκινούν δεν είναι δυνατόν να σταματήσουν, ούτε να τροποποιηθούν.
Οι σακκαδικές κινήσεις των οφθαλμών, ελέγχονται από δυο περιοχές του εγκεφαλικού στελέχους, την περιοχή ελέγχου των οριζοντίων κινήσεων ( PPRF) που βρίσκεται στον δικτυωτό σχηματισμό της γέφυρας, πλησίον του πυρήνα του απαγωγού και την περιοχή ελέγχου των καθέτων κινήσεων (iMLF) που εδράζεται εντός του μεσεγκεφαλικού δικτυωτού σχηματισμού, κοντά στον πυρήνα του κοινού κινητικού νεύρου.
Με την συνεργασία των παραπάνω περιοχών με τους πυρήνες των προσθίων διδυμίων, την μετωπιαία άλω (πεδίο 8 κατά Brodmann του εγκεφαλικού φλοιού), την 3η και την 6η εγκεφαλική συζυγία καθίσταται δυνατή η συνεργασία των υπευθύνων μυών και η ομαλή επιτέλεση των σακκαδικών κινήσεων.
Η περιοχή ελέγχου των οριζοντίων κινήσεων (PPRF) αποτελείται από ανασταλτικούς νευρώνες (Pausers) των γεφυρικών πυρήνων της ραφής, διεγερτικούς νευρώνες που εκφορτίζονται κατά ομοβροντίες (Reticular burst neurons) και τονικούς γεφυρικούς νευρώνες. Οι νευράξονες των διεγερτικών νευρώνων απολήγουν είτε στον ομόπλευρο πυρήνα του απα-γωγού, είτε στον ετερόπλευρο πυρήνα στους νευρώνες του οποίου σε αντίθεση με αυτούς του ομόπλευρου πυρήνα, όπου η δράση τους είναι οδωτική, ασκούν ανασταλτική δράση. Από τον πυρήνα του απαγωγού εξάλλου άρχονται νευράξονες οι οποίοι νευρώνουν τον σύστοιχο έξω λοξό μύ, και νευράξονες οι οποίοι μέσω της έσω επιμήκους δεσμίδας απολήγουν στον ετερόπλευρο πυρήνα της τρίτης εγκεφαλικής συζυγίας, όπου ασκούν ανασταλτική δράση στους νευρώνες που δίνουν νεύρωση στο έσω λοξό μύ.
Η περιοχή ελέγχου των οριζοντίων κινήσεων δέχονται νευράξονες των κυττάρων των μέσων και υποκείμενων στιβάδων του ετερόπλευρου προσθίου διδυμίου. Συγκεκριμένα οι νευρώνες της περιοχής των προσθίων διδυμίων που δέχονται πληροφορίες που αφορούν την περιφερική όραση διεγείρουν τους διεγερτικούς νευρώνες της PPRF περιοχής, ενώ οι νευρώνες που αντιστοιχούν στο σημείο της ευκρινούς κεντρικής όρασης (ωχρά κηλίδα), αποστέλλουν συνεχώς ώσεις στους ανασταλτικούς νευρώνες (Pausers).
Καθώς στο περιφερικό οπτικό πεδίο εντοπίζεται ένας στόχος τα νευρικά κύτταρα που αντιστοιχούν στην περιφερική όραση αναστέλλουν την δραστηριότητα των νευρώνων που αντιστοιχούν στην κεντρική όραση και κατ’ επέκταση των γεφυρικών ανασταλτικών νευρώνων (Pausers), ενώ παράλληλα διεγείρουν τους διεγερτικούς γεφυρικούς νευρώνες, οι οποίοι με τη σειρά τους δρουν ευοδωτικά στους νευρώνες του σύστοιχου πυρήνα της έκτης εγκεφαλικής συζυγίας και ανασταλτικά στους νευρώνες του ετερόπλευρου πυρήνα. Αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης του παραπάνω κυκλώματος είναι η σύσπαση του έξω λοξού μυός και η οριζόντια κίνηση του οφθαλμού.
Η δράση των προσθίων διδυμίων ελέγχεται από φλοιϊκά κέντρα, είτε απ’ ευθείας, είτε μέσω της μέλαινας ουσίας της οποίας η δράση επί των διδυμίων είναι ανασταλτική.
Η περιοχή ελέγχου των καθέτων κινήσεων αποτελείται από την άνω μοίρα της οποίας η δράση αφορά την προς τα άνω κίνηση και την κάτω μοίρα της οποίας η δράση αφορά την προς τα κάτω κίνηση των οφθαλμών. Από την περιοχή αυτή ξεκινούν νευράξονες οι οποίοι απολήγουν στο πυρήνα του κοινού κινητικού και στον πυρήνα του τροχιλιακού νεύρου.

τετράδυμο πέταλο

Βραχίονες του τετραδύμου πετάλου
Στις πλάγιες επιφάνειες του μέσου εγκεφάλου διακρίνουμε δυο λεπτές υποστρόγγυλες ταινίες εμμύελων νευρικών ινών, που φέρονται προς τα πάνω και έξω, τους βραχίονες του τετραδύμου πετάλου. Οι άνω βραχίονες συνδέουν τα άνω διδύμια με τα έξω γονατώδη σώματα και μερικώς με την έξω ρίζα της οπτικής ταινίας. Το μήκος τους είναι περίπου 2,5 εκατοστά και κατευθύνονται εγκάρσια προς τα έξω, κάτω από το προσκέφαλου του θαλάμου και μπροστά από το έσω γονατώδες σώμα. Οι κάτω βραχίονες, σαφώς μικρότεροι των άνω (μήκους 0,5 – 1 εκατοστό) φέρονται προς τα πάνω και έξω συνδέοντας τα κάτω διδύμια με τα έσω γονατώδη σώματα.

Τα εγκεφαλικά σκέλη
Πρόκειται για δυο ογκώδεις και αποπλατυσμένες λευκές ταινίες μήκους 12- 18 εκατοστών που συγκλίνουν προς τα κάτω υπό γωνία 60-80 βαθμών περίπου. Τα πρόσθια άκρα τους απέχουν μεταξύ τους περίπου 1,5 εκατοστό, ενώ τα οπίσθια περίπου 2 χιλιοστά. Τα άνω όρια των εγκεφαλικών σκελών χωρίζονται από τον διάμεσο εγκέφαλο με τις οπτικές ταινίες, ενώ τα κάτω συνάπτονται με την γέφυρα από την οποία χωρίζονται με την πρόσθια γεφυρική αύλακα.
Μεταξύ των εγκεφαλικών σκελών σχηματίζεται ο μεσοσκελιαίος βόθρος (του Tarin) το έδαφος του οποίου αποτελείται από την οπίσθια διάτρητη ουσία, που σε αντίθεση με την διφυή πρόσθια, είναι μονοφυής. Η οπίσθια διάτρητη ουσία διατρυπάται από τις οπίσθιες- έσω κεντρικές αρτηρίες, που είναι κλάδοι των οπίσθιων εγκεφαλικών αρτηριών. Στον πυθμένα του μεσοσκελιαίου βόθρου βρίσκεται ο μεσοσκελιαίος πυρήνας του (Gudden), που συγκροτεί γάγγλιο περισσότερο ανεπτυγμένο στα ζώα. Στην εξωτερική επιφάνεια κάθε εγκεφαλικού σκέλους διακρίνουμε μια οβελιαία αύλακα, την πλάγια αύλακα, ενώ στην εσωτερική τους επιφάνεια συναντούμε την αύλακα του κοινού κινητικού νεύρου, από όπου αναδύεται το ομώνυμο νεύρο. Μεταξύ των δυο αυλακών εκτείνεται μια λευκή δέσμη εμμύελων ινών, η γεφυρική ταινία, που περικάμπτει κοιλιακά το οπίσθιο άκρο του εγκεφαλικού σκέλους, ενώ αμέσως μπροστά της βρίσκεται η σκελιαία ταινία του Gudden, που περιγράφηκε πρώτη φορά το 1810 από τους Gall και Spurzheim.

Άνω διδύμια

Ο υδραγωγός του Sylvius
Ο υδραγωγός του Sylvius διασχίζει τον μέσο εγκέφαλο καθ’ όλο το μήκος του, συνδέοντας το οπίσθιο τοίχωμα της τρίτης κοιλίας με την άνω γωνία της τέταρτης κοιλίας. Φέρεται αρχικά κάτω από τετράδυμο πέταλο και στη συνέχεια κάτω από το πρόσθιο μυέλινο ιστίο. Σε εγκάρσια διατομή έχει σχήμα ατρακτοειδές, ενώ το μήκος του είναι 1,5 εκατοστά και η διάμετρός του 1-2 χιλιοστά.

Ιστολογική μελέτη του μέσου εγκεφάλου
Ο μέσος εγκέφαλος διατηρεί κατά τη διάπλασή του την διάταξη του τοιχώματος του μυελικού σωλήνα. Οι κινητικοί πυρήνες του βασικού πετάλου βρίσκονται κοιλιακώς (κινητικοί πυρήνες της ΙΙΙ και ΙV εγκεφαλικής συζυγίας), ενώ οι αισθητικοί πυρήνες προερχόμενοι από τα πτερυγοειδή πέταλα, βρίσκονται ραχιαίως (πυρήνες των προσθίων και οπισθίων διδυμίων).
Διαιρούμε τον μέσο εγκέφαλο σε κοιλιακό και ραχιαίο τμήμα που διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια ταινία φαιάς ουσίας, την μέλαινα ουσία.

Τομή στο ύψος των προσθίων διδυμίων
Σε εγκάρσια διατομή στο ύψος των προσθίων διδυμίων διακρίνουμε τον ομώνυμο πυρήνα, ο οποίος στον άνθρωπο παρουσιάζει διάταξη των κυττάρων του σε στιβάδες και αποτελεί σταθμό των αντανακλαστικών κινήσεων των οφθαλμών. Στην επιφανειακή φαιά στιβάδα απολήγουν ίνες προερχόμενες από τον οπτικό φλοιό. Νευράξονες που προέρχονται από το έσω γονατώδες σώμα σχηματίζουν τους βραχίονες και την οπτική στιβάδα των προσθίων διδυμίων.
Συναντούμε ακόμη το σύμπλεγμα πυρήνων του κοινού νεύρου, τον αισθητικό πυρήνα της μεσεγκεφαλικής ρίζας του τριδύμου (επί τα εκτός της κεντρικής φαιάς ουσίας που περιβάλλει τον υδραγωγό), την μέλαινα ουσία στο όριο βάσης καλύπτρας, τον ερυθρό πυρήνα στην καλύπτρα του μέσου εγκεφάλου και τους πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού, στη μεσότητα της καλύπτρας.
Ραχιαίως και όπισθεν του ερυθρού πυρήνα διέρχεται ο έσω λημνίσκος, ενώ επί τα εντός αυτού η ραχιαία επιμήκης δεσμίδα και η έσω επιμήκης δεσμίδα. Επί τα εκτός του ερυθρού πυρήνα διέρχεται το οδοντωτοερυθραίο δεμάτιο. Πίσω από τον ερυθρό πυρήνα συναντούμε τον δικτυωτό σχηματισμό και το χιασμό του Meynert (χιασμός των ινών του τετραδυμονωτιαίου δεματίου).
Από τη βάση του μέσου εγκεφάλου διέρχονται το φλοιοπρομηκικό και το φλοιονωτιαίο δεμάτιο, που αποτελούνται από πυραμιδικές κινητικές ίνες, επί τα εκτός των οποίων πορεύονται μετωπογεφυρικές ίνες, ενώ επί τα εντός των πυραμιδικών δεματίων πορεύονται κροταφογεφυρικές και ινιογεφυρικές ίνες, που ανήκουν στο εξωπυραμιδικό σύστημα.

Ο ερυθρός πυρήνας
Ο ερυθρός πυρήνας αποτελείται από μια μεγαλοκυτταρική και μια μικροκυτταρική μοίρα και δέχεται νευρικές ίνες προερχόμενες από τον ετερόπλευρο οδοντωτό πυρήνα της παρεγκεφαλίδας, μέσω του άνω παρεγκεφαλιδικού σκέλους, από την ομόπλευρη ωχρά σφαίρα, διαμέσου της φακοειδούς αγκύλης, από τον πυρήνα του προσθίου διδυμίου, από πυρήνες του υποθαλάμου, από τη σύστοιχη μέλαινα ουσία και από τον ομόπλευρο κινητικό και προκινητικό φλοιό.
Από τον ερυθρό πυρήνα εξ’ άλλου άρχονται ίνες που σχηματίζουν το ερυθρονωτιαίο δεμάτιο, οι οποίες μετά το χιασμό του Forel καταλήγουν στους πυρήνες της αυχενικής μοίρας του νωτιαίου μυελού, ίνες που σχηματίζουν το ερυθροδικτυωτό δεμάτιο και καταλήγουν στους πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού και της γέφυρας, νευρικές ίνες που απολήγουν στον κάτω πυρήνα της ελαίας (ερυθροελϊκό δεμάτιο), η ερυθροθαλαμική δεσμίδα που αποτελείται από ίνες αρχόμενες εκ του ερυθρού πυρήνες και απολήγουν στον έξω κοιλιακό πυρήνα του θαλάμου και τέλος ίνες που απολήγουν στη σύστοιχη μέλαινα ουσία.
Ο ερυθρός πυρήνας αποτελεί συναπτικό σταθμό συντονισμού των κινητικών ώσεων που φθάνουν σ’ αυτόν με τις προσαγωγές οδούς. Θεωρείται πως στον άνθρωπο μέσα στον ερυθρό πυρήνα υπάρχει σαφής σωματοτοπική κατανομή των κυττάρων στο πλαίσιο της διαμορφούμενης φλοιοερυθρονωτιαίας συνδέσεως, χωρίς ωστόσο η κατανομή αυτή να έχει την ακρίβεια του εγκεφαλικού φλοιού. Η διέγερση των απολήξεων του ερυθρονωτιαίου δεματίου δρα ευοδωτικά στους α- και γ- κινητικούς νευρώνες των καμπτήρων μυών των άκρων και ανασταλτικά στον τόνο των εκτεινόντων μυών. Η οδός αυτή ωστόσο στον άνθρωπο παρουσιάζει σημαντική υποστροφή.
Ο ερυθρός πυρήνας δέχεται νευρικές ίνες από τον κινητικό φλοιό, οι οποίες συνάπτονται στο κατώτερο τμήμα του, την μεγαλοκυτταρική μοίρα του όπου υπάρχουν κύτταρα παρόμοια με τα κύτταρα του Betz του κινητικού φλοιού. Οι απολήξεις των παραπάνω κυττάρων σχηματίζουν το ερυθρονωτιαίο δεμάτιο που αφού χιασθεί με το αντίστοιχο, ακολουθεί πορεία παράλληλη έμπροσθεν του φλοιονωτιαίου δεματίου και καταλήγει στο μέσο περίπου της φαιάς ουσίας του νωτιαίου μυελού, ενώ μερικές ίνες του απολήγουν απευθείας στους νευρώνες των προσθίων κεράτων παράλληλα με ίνες του φλοιονωτιαίου δεματίου.
Οι ίνες του ερυθρονωτιαίου δεματίου απολήγουν στους πυρήνες των προσθίων κερά-των του νωτιαίου μυελού (μέχρι Θ8-Θ12) και δρουν διεγερτικά στους κινητικούς νευρώνες των άνω άκρων. Διέγερση μέρους της μεγαλοκυτταρικής μοίρας του ερυθρού πυρήνα έχει ως αποτέλεσμα την συστολή του μυός, ή της ομάδας μυών που αντιστοιχούν στο συγκεκριμένο τμήμα.
Η φλοιοερυθρονωτιαία οδός αποτελεί ουσιαστικά διαφορετική διαδρομή μετάδοσης νευρικών σημάτων από τον φλοιό προς τον νωτιαίο μυελό, έχοντας τον ερυθρό πυρήνα ως ενδιάμεσο σταθμό. Σε καταστροφή των φλοιονωτιαίων ινών, χωρίς καταστροφή του ερυθρονωτιαίου δεματίου οι βουλητικές κινήσεις και οι κινήσεις των καρπών συνεχίζουν να γίνονται σε καλό επίπεδο, οι λεπτές κινήσεις των δακτύλων όμως επηρεάζονται. Το φλοιερυθρονωτιαίο σύστημα επομένως σχετίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό με το φλοιονωτιαίο σύστημα, από ότι με τα υπόλοιπα συστήματα του εγκεφαλικού στελέχους, όπως το αιθουσοδικτονωτιαίο σύστημα.
Υπάρχουν δυο είδη φλοιϊκών κινητικών νευρώνων, οι δυναμικοί και οι στατικοί. Οι πρώτοι εκφορτίζονται στην έναρξη της μυϊκής συστολής, ενώ οι στατικοί που πυροδοτούνται σε χαμηλότερο ρυθμό διατηρούν την μυϊκή συστολή, για όσο χρόνο απαιτείται. Οι νευρώνες του ερυθρού πυρήνα μοιάζουν περισσότερο με τους δυναμικούς φλοιϊκούς νευρώνες.

Η μέλαινα ουσία
Η μέλαινα ουσία εδράζεται στον μέσο εγκέφαλο κοιλιακώς του ερυθρού πυρήνα. Αποτελείται από μια συμπαγή ραχιαία μοίρα τα νευρικά κύτταρα της οποίας περιέχουν μελανίνη και μια δικτυωτή κοιλιακή μοίρα, η οποία περιέχει μεγάλες ποσότητες σιδήρου και της οποίας οι νευρώνες απολήγουν στον θάλαμο. Οι νευράξονες των κυττάρων της συμπαγούς μοίρας της μέλαινας ουσίας απολήγουν στο ραβδωτό σώμα. Στο κυτταρικό σώμα των νευρώνων της συμπαγούς μοίρας της μέλαινας ουσίας παράγεται ντοπαμίνη η οποία μεταφέρεται μέσω των νευρικών απολήξεων στο ραβδωτό σώμα ασκώντας ανασταλτική δράση. Υπάρχει τοπογραφική σχέση μεταξύ μέλαινας ουσίας, κερκοφόρου πυρήνα και κελύφους του φακοειδούς πυρήνα: τα κεφαλικά και τα ουραία μέρη της μέλαινας ουσίας συνδέονται με τα αντίστοιχα μέρη του φακοειδούς πυρήνα, του κερκοφόρου πυρήνα και του κελύφους.
Στην μέλαινα ουσία απολήγουν νευρικές ίνες αρχόμενες από τον μετωπιαίο φλοιό και ιδιαίτερα τον προκινητικό φλοιό, όπως και ίνες αρχόμενες από τον κερκοφόρο πυρήνα και το κέλυφος του φακοειδούς πυρήνα (ραβδωτομέλαινες ίνες). Οι ραβδωτομέλαινες ίνες απο-λήγουν κυρίως στη δικτυωτή μοίρα της μέλαινας ουσίας και έχουν ως νευροδιαβιβαστική ουσία το GABA, την ουσία Ρ και την ακετυλοχολίνη. Εκφύλιση των ινών αυτών έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της ανασταλτικής δράσης των ντοπαμινεργικών μελαινοραβδωτών ινών στο ραβδωτό σώμα. Στη δικτυωτή μοίρα της μέλαινας ουσίας τέλος καταλήγουν ίνες αρχόμενες από το υποθαλάμιο σώμα του Luys, μέσω των οποίων ασκείται διεγερτική δράση.

Ο δικτυωτός σχηματισμός
Ο δικτυωτός σχηματισμός αποτελεί δίκτυο διάσπαρτων νευρώνων και νευρικών ινών που χωρίς να συγκροτούν διακριτό ανατομικό σχηματισμό εκτείνονται στη μεσότητα της καλύπτρας από τον προμήκη μυελό μέχρι τον πρόσθιο εγκέφαλο.
Ο δικτυωτός σχηματισμός βάσει της ιστολογικής του δομής υποδιαιρείται στις ακόλουθες επιμήκεις στήλες:
Μέση ή παράμεση ζώνη, η οποία αποτελείται από μέσου μεγέθους νευρώνες, εκ των οποίων άρχονται ανιούσες και κατιούσες ίνες. Η ζώνη αυτή χαρακτηρίζεται από την παρουσία σεροτονινεργικών πυρήνων, τους πυρήνες της ραφής. Διακρίνουμε τον ωχρό, τον αφανή, το μεγάλο, το γεφυρικό, τον άνω κεντρικό και το ραχιαίο πυρήνα της ραφής.
Έσω ζώνη, που αποτελείται από μεγάλους νευρώνες που βρίσκονται εκατέρωθεν της μέσης γραμμής. Διακρίνουμε τον γιγαντοκυτταρικό δικτυωτό, τον πρόσθιο δικτυωτό, οπί-σθιο δικτυωτό πυρήνα της γέφυρας, τον σφηνοειδή και τον υποσφηνοειδή δικτυωτό πυρήνα της γέφυρας.
Έξω ζώνη, η οποία αποτελείται από μικρούς νευρώνες, που πιθανώς είναι συνδετικοί και βρίσκονται εκατέρωθεν της μέσης γραμμής. Στην έξω ζώνη συγκαταλέγονται ο σκελογεφυρικός πυρήνας της καλύπτρας, ο κεντρικός πυρήνας του προμήκη, ο έξω και ο έσω παραβραχιόνιος πυρήνας.
Στους πυρήνες της έξω ζώνης ανήκει ο υπομέλας τόπος, που εντοπίζεται στην εξωτερική μοίρα της καλύπτρας της γέφυρας και σχετίζεται με τη ρύθμιση της αναπνευστικής λειτουργίας. Στον υπομέλανα τόπο φέρονται προσαγωγές ίνες από τον πυρήνα της μονήρους δεσμίδας και άλλους πυρήνες της έξω ζώνης και εκπορεύονται απαγωγές ίνες προς το θάλαμο, τον υποθάλαμο, τον αμυγδαλοειδή πυρήνα και τη νήσο του Reil.
Ο δικτυωτός σχηματισμός δέχεται συνολικά προσαγωγές ίνες από την πρόσθια κεντρική έλικα, την οπίσθια κεντρική έλικα, τον φλοιό της παρεγκεφαλίδας, τον ερυθρό πυρήνα, τους αισθητικούς πυρήνες του τριδύμου, τους αιθουσαίους πυρήνες, τον έξω λημνίσκο, τους πυρήνες του τετραδύμου πετάλου, τον νωτιαίο μυελό μέσω του νωτιοδικτυωτού δεματίου και του νωτιαίου λημνίσκου, τον υποθάλαμο, το θάλαμο, το ραβδωτό σώμα και το limbic system.
Από τον δικτυωτό σχηματισμό άρχονται απαγωγές ίνες προς τον εγκεφαλικό φλοιό, τους μη ειδικούς πυρήνες του θαλάμου, τους πυρήνες του υποθαλάμου, το ραβδωτό σώμα, τον ερυθρό πυρήνα, τη μέλαινα ουσία, τους πυρήνες του τετραδύμου, τον παρεγκεφαλιδικό φλοιό, τους κινητικούς πυρήνες του στελέχους και του νωτιαίου μυελού και τέλος προς τους συμπαθητικούς και παρασυμπαθητικούς πυρήνες των πλαγίων κεράτων του νωτιαίου μυελού.
Οι νευροδιαβιβαστές του δικτυωτού σχηματισμού είναι ως επί τω πλείστον μονοαμι-νεργικοί, δηλαδή ντοπαμίνη, νοραδρεναλίνη ή σεροτονίνη. Η σεροτονίνη εμφανίζεται κυρίως στα κύτταρα της κεντρικής μοίρας του δικτυωτού σχηματισμού (πυρήνες της ραφής) τω οποίων οι νευρίτες των οποίων καταλήγουν στον εγκεφαλικό φλοιό, τον θάλαμο, τον υποθάλαμο και το νωτιαίο μυελό, ενώ η νοραδρεναλίνη εμφανίζεται κυρίως στους νευρώνες του υπομέλανος τόπου, οι νευρίτες των οποίων προβάλλουν προς το νωτιαίο μυελό, τον διάμεσο και τον τελικό εγκέφαλο.
Ο δικτυωτός σχηματισμός παίζει σπουδαίο ρόλο στην επεξεργασία και διαβίβαση τόσο ανιουσών αισθητικών πληροφοριών, όσο και κατιουσών κινητικών εντολών
Η κινητική μοίρα του δικτυωτού σχηματισμού διαιρείται σε μια οδωτική και μια ανασταλτική περιοχή, χωρίς ωστόσο να υφίσταται σαφής ανατομική διάκριση μεταξύ των δυο περιοχών.
Η οδωτική περιοχή καταλαμβάνει τα τμήματα του δικτυωτού σχηματισμού, που εδράζονται κυρίως στο μέσο εγκέφαλο και στη γέφυρα. Η διέγερσή της προκαλεί διάχυτη αύξηση του μυϊκού τόνο κυρίως στους εκτείνοντες μύες. Η περιοχή αυτή εμφανίζει ενδογενή, αυτόματη δραστηριότητα, επιπλέον όμως δέχεται ώσεις από τον εγκεφαλικό φλοιό, τα βασικά γάγγλια, την παρεγκεφαλίδα, τον έξω αιθουσαίο πυρήνα, τις ανιούσες αισθητικές οδούς, καθώς και από πυρήνες του φυτικού νευρικού συστήματος. Οι ώσεις των ανώτερων κέντρων έχουν κυρίως ανασταλτικό χαρακτήρα
Η ανασταλτική περιοχή του δικτυωτού σχηματισμού διέγερση της οποίας προκαλεί ελάττωση του μυϊκού τόνου, εκτείνεται κυρίως στο προμηκικό του τμήμα η λειτουργία της περιοχής αυτής προωθείται από ώσεις προερχόμενες από τον πρόσθιο λοβό της παρεγκεφαλίδας, τον οροφιαίο πυρήνα, τα βασικά γάγγλια και περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού.
Η οδωτική και η ανασταλτική μοίρα βρίσκονται φυσιολογικά σε συνεχή ανταγωνισμό και η εκάστοτε υπάρχουσα κατάσταση ισορροπίας μεταξύ τους επηρεάζει τον τόνο των εκτεινόντων μυών. Η κινητική μοίρα του δικτυωτού σχηματισμού ασκεί την επήρεια της με μεταβολές της διεγερσιμότητας των γ-κινητικών νευρώνων, κατά κύριο λόγο και δευτερευόντως με επίδραση στους α- κινητικούς νευρώνες. Διέγερση της οδωτικής μοίρας, του δικτυωτού σχηματισμού συνοδεύεται από αντίδραση αφυπνίσεως του εγκεφαλικού φλοιού και άλλοτε άλλης έκτασης διέγερση της συμπαθητικής μοίρας του φυτικού νευρικού συστήματος.

Δικτυωτός σχηματισμός ύπνος και αφύπνιση
Αρχικά αναπτύχθηκε η παθητική θεωρία του ύπνου, σύμφωνα με την οποία ο ύπνος ήταν το αποτέλεσμα της κόπωσης και ως εκ τούτου απενεργοποίησης του δικτυωτού συστήματος. Σήμερα ωστόσο επικρατεί η θεωρία της ύπαρξης κέντρων στο επίπεδο του μέσου εγκεφάλου, ενεργοποίηση των οποίων έχει ως αποτέλεσμα την επέλευση του ύπνου μέσω αναστολής ανώτερων φλοιϊκών κέντρων. Το πλέον σημαντικό από τα προαναφερθέντα κέντρα που εδράζονται στον μέσο εγκέφαλο, είναι οι πυρήνες της ραφής, τμήμα του δικτυωτού σχηματισμού. Νευρικές ίνες νευρώνων των πυρήνων της ραφής, απολήγουν στον θάλαμο, τον υποθάλαμο, τον εγκεφαλικό φλοιό, σε περιοχές του limbic system και στα οπίσθια πρόσθια κέρατα του νωτιαίου μυελού, όπου αναχαιτίζουν νευρικά σήματα που άγουν αλγεινά ερεθίσματα. Οι νευρώνες των πυρήνων της ραφής, συνθέτουν και απελευθερώνουν σεροτονίνη. Βλάβη στους πυρήνες της ραφής οδηγούν σε διαταραχές του ύπνου, κυρίως υψηλό επίπεδο εγρήγορσης και αδυναμία έλευσης του ύπνου, πιθανότατα λόγω μη αναστολής του οδωτικού συστήματος της εγρήγορσης. Επιπλέον, ερεθίσματα που ξεκινούν από τους μεγάλους χολινεργικούς νευρώνες του δικτυωτού σχηματισμού και άγονται ατελώς προς ανώτερα φλοιϊκά κέντρα σχετίζονται με τις εναλλαγές ύπνου βραδέων κυμάτων και REM ύπνου.

Τα αναπνευστικά κέντρα του εγκεφαλικού στελέχους
Τα αναπνευστικά κέντρα, αποτελούνται από ομάδες νευρώνων εντός του δικτυωτού σχηματισμού του προμήκους και της γέφυρας και είναι υπεύθυνα για τη ρυθμική εναλλαγή των δυο φάσεων της αναπνοής.
Το προμηκικό αναπνευστικό κέντρο αποτελείται από δυο περιοχές, το εισπνευστικό και το εκπνευστικό κέντρο. Το πρώτο αποτελείται από δυο ομάδες νευρώνων η πρώτη από τις οποίες εδράζεται στην περιοχή του πυρήνα της μονήρους δεσμίδας, προς τα έσω και ρα-χιαία αυτού (Dorsal Respiratory Group) και διέγερσή της οδηγεί σε διαφραγματικού τύπου αναπνοή. Η δεύτερη ομάδα νευρώνων βρίσκεται κοιλιακώς και επί των έξω της πρώτης (Ventral Respiratory Group) και διέγερσή της οδηγεί σε σύσπαση των έξω μεσοπλευρίων και των επικουρικών μυών της αναπνοής.
Οι νευρώνες και των δυο ομάδων του εισπνευστικού προμηκικού κέντρου εμφανίζουν ακούσια ρυθμική δραστηριότητα. Οι κινητικές έξοδοι από τις περιοχές αυτές καταλήγουν στους κινητικούς πυρήνες της 10ης και της 11ης εγκεφαλικής συζυγίας, καθώς και στους α- κινητικούς νευρώνες των προσθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού.
Το εκπνευστικό προμηκικό κέντρο αποτελείται από μια ομάδα νευρώνων που βρίσκε-ται στο ουραίο τμήμα της κοιλιακής εισπνευστικής ομάδας (VRG), διέγερση των οποίων προκαλεί σύσπαση των έσω μεσοπλευρίων και των υπολοίπων εκπνευστικών μυών.
Στα αναπνευστικά προμηκικά κέντρα υπάρχουν οι εξής τύποι νευρώνων: α. νευρώνες Ra, οι οποίοι ενεργοποιούνται κατά τη φάση της εισπνοής, β. νευρώνες Rb, οι οποίοι ενερ-γοποιούνται μετά τους πρώτους, τους οποίους και αναστέλλουν, γ. νευρώνες L-I, ή όψιμοι εισπνευστικοί, οι οποίοι ενεργοποιούνται στη μετεισπνευστική φάση του αναπνευστικού κύκλου και εμποδίζουν την έντονη εκπνοή, δ. νευρώνες IR ή εισπνευστικού τύπου «ράμπας» η δραστηριότητα των οποίων αυξάνει για 2 με 3 δευτερόλεπτα και διακόπτεται απότομα, ε. νευρώνες e-I , ή πρώιμοι εισπνευστικοί νευρώνες και στ. νευρώνες Ε, καθαρά εκπνευστικοί.
Η δραστηριότητα των προμηκικών αναπνευστικών κέντρων επηρεάζεται από δυο ο-μάδες νευρώνων που αποτελούν το γεφυρικό αναπνευστικό κέντρο. Η πρώτη ομάδα σχημα-τίζει το απνευστικό κέντρο, βρίσκεται στο κατώτερο τμήμα της γέφυρας και δρα ευοδωτικά στην εισπνευστική περιοχή. Η δεύτερη ομάδα νευρώνων αποτελεί την πνευμοταξική περιο-χή και βρίσκεται στο ανώτερο ραχιαίο τμήμα της γέφυρας. Εμφανίζει κατασταλτική δράση στο εισπνευστικό κέντρο διατηρώντας με τον τρόπο αυτό την ρυθμικότητα της αναπνοής.

Δικτυωτός σχηματισμός και κινήσεις των οφθαλμών.
Η κατεύθυνση των σακκαδικών κινήσεων των οφθαλμών υπαγορεύεται από δυο κέντρα του δικτυωτού σχηματισμού. Το πρώτο είναι το κέντρο του γεφυρικού δικτυωτού σχηματισμού που βρίσκεται κοντά στον πυρήνα του απαγωγού νεύρου και είναι υπεύθυνο για τις οριζόντιες σακκαδικές κινήσεις και το δεύτερο το κέντρο του μεσεγκεφαλικού δικτυωτού σχηματισμού υπεύθυνο για τις κάθετες σακκαδικές κινήσεις.

Ο έσω λημνίσκος
Ο έσω λημνίσκος συμπεριλαμβάνει τα σπουδαιότερα ανιόντα δεμάτια του εγκεφαλικού στελέχους και του νωτιαίου μυελού, που σχετίζονται με την αισθητικότητα, ιδιοδεκτική και εξωδεκτική.
Περιλαμβάνει τα εξής δεμάτια:
α. πρόσθιο και πλάγιο νωτιοθαλαμικό, οι νευρικές ίνες των οποίων αφού χιασθούν στα διάφορα επίπεδα του νωτιαίου μυελού, ενσωματώνονται στον έσω λημνίσκο, από το επίπεδο του προμήκη μυελού.
β. λημνίσκος του τριδύμου
γ. βολβοθαλαμικό δεμάτιο, οι νευρικές ίνες του οποίου προέρχονται από τον ισχνό και τον σφηνοειδή πυρήνα του νωτιαίου μυελού, άγουν πληροφορίες που αφορούν την εν τω βάθει αισθητικότητα και καταλήγουν στον θάλαμο όπου λαμβάνει χώρα η περαιτέρω ανάλυση των πληροφοριών.
δ. δεύτερος γευστικός νευρώνας, οι νευρικές ίνες του οποίου προερχόμενες από τον πυρήνα της μονήρους δεσμίδας, μετά από χιασμό εισέρχονται στον ετερόπλευρο έσω λημνίσκο και καταλήγουν στο θάλαμο.
ε. νωτιοτετραδυμικό δεμάτιο, οι νευρικές ίνες του οποίου αφού χιασθούν στα επίπεδα του νωτιαίου μυελού, ενσωματώνονται στον έσω λημνίσκο και καταλήγουν στον πυρήνα των προσθίων διδυμίων. Σχετίζονται με την έκλυση αντανακλαστικών κινήσεων των οφθαλμών και της κεφαλής μετά από την επίδραση εξωτερικών ερεθισμάτων.

Ο πυρήνας του κοινού κινητικού νεύρου
Ο πυρήνας του κοινού κινητικού, βρίσκεται στον μέσο εγκέφαλο στο ύψος των προ-σθίων διδυμίων κοιλιακώς του υδραγωγού του Sylvius, και ραχιαίως της έσω επιμήκους δεσμίδας. Ο πυρήνας αποτελείται από σύμπλεγμα επί μέρους πυρήνων, από τους οποίους ξεκινούν ίνες για την νεύρωση των οφθαλμοκινητικών μυών, τον ανελκτήρα του άνω βλε-φάρου, τους έσω μύες του βολβού ήτοι τον σφιγκτήρα της κόρης και τον ακτινωτό μύ, ενώ από πυρήνες του συμπλέγματος αυτού εξυπηρετείται η σύγκλιση των οφθαλμών στη μέση γραμμή κατά την εγγύς εστίαση του βλέμματος.
Το σύμπλεγμα των πυρήνων του κοινού κινητικού καταλαμβάνει περιοχή μήκους 10 mm, εύρους 3-4 mm, και ολικό εμβαδόν 5 mmsq.
Ο πυρήνας του κοινού κινητικού συνίσταται από μια διφυά μικροκυτταρική μοίρα, αναπτυσσόμενη αμφοτεροπλεύρως και κεφαλικώς του όλου συμπλέγματος, που περιέχει την φυτική μοίρα του συμπλέγματος, δηλαδή τον πυρήνα των Edinger- Westphal, μια κεντρική μονοφυά μοίρα, τον επικουρικό πυρήνα, η οποία σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές δεν συμπεριλαμβάνεται στο όλο σύμπλεγμα, μία μονοφυά κεντρική μοίρα, η οποία αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα του Perlia και μια διφυά μεγαλοκυτταρική μοίρα, από την οποία άρχο-νται νευρικές ίνες προοριζόμενες για την νεύρωση των οφθαλμοκινητικών μυών που το κοινό κινητικό νευρώνει.
Σύμφωνα με τις μελέτες του Warnick, το σύμπλεγμα πυρήνων του κοινού κινητικού αποτελείται από έναν κάτω ουραίο πυρήνα, έναν διάμεσο πυρήνα, έναν κοιλιακό πυρήνα, έναν ραχιαίο πυρήνα και ομάδα πυρήνων που σχηματίζουν την πλάγια μοίρα του συμπλέγ-ματος, ενώ η νεύρωση των οφθαλμοκινητικών μυών έχει ως εξής: ο ανελκτήρας του άνω βλεφάρου δέχεται ίνες από τον κάτω ουραίο πυρήνα, ο κάτω ορθό από τον ραχιαίο πυρήνα και τον διάμεσο, ο έσω ορθός από τον κοιλιακό και ο άνω ορθός από την έσω μοίρα των πυρήνων της πλάγιας ομάδας.

Εγκάρσια τομή στο ύψος των οπισθίων διδυμίων
Σε εγκάρσια τομή του μέσου εγκεφάλου στο ύψος των οπισθίων διδυμίων συναντούμε τον πυρήνα του τροχιλιακού νεύρου (IV εγκεφαλική συζυγία) κοιλιακώς του υδραγωγού του εγκεφάλου, όπως και τους δυο αισθητικούς πυρήνες, τον μεσεγκεφαλικό πυρήνα του τριδύμου (επί τα εκτός της κεντρικής φαιάς ουσίας) και τον πυρήνα των οπισθίων διδυμίων (επί του τετραδύμου πετάλου). Ακόμη συναντούμε τον πυρήνα του υπομέλανα τόπου, στην εξωτερική μοίρα της καλύπτρας (κέντρο αναστολής και ευόδωσης της αναπνοής), τον μεσοσκελιαίο πυρήνα του Gudden, ο οποίος συνδέεται με τον πυρήνα της ηνίας και τους πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού, και τέλος τους πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού.
Τον μέσο εγκέφαλο στο επίπεδο των οπισθίων διδυμίων διέρχονται το φλοιοπρομηκικό και φλοιονωτιαίο δεμάτιο (κινητικά δεμάτια), ο έσω λημνίσκος, στον οποίο έχει ήδη ενσωματωθεί ο λημνίσκος του τριδύμου και ο ραχιαίως λημνίσκος, καθώς και τα εξής εξωπυραμιδικά δεμάτια: έσω επιμήκης δεσμίδα, χιασμός των άνω σκελών της παρεγκεφαλίδας (Wernekinck) , το ερυθρονωτιαίο δεμάτιο, η ραχιαία επιμήκης δεσμίδα, το οδοντωτοερυθραίο δεμάτιο, η κεντρική καλυπτρική οδός, το τετραδυμονωτιαίο δεμάτιο, μετωπογεφυρικές, κροταφο και βρεγματοϊνιακές ίνες.

στέλεχος

Η κεντρική καλυπτρική οδός
Η κεντρική καλυπτρική οδός παριστάνει μια από τις σπουδαιότερες απαγωγές οδούς του εξωπυραμιδικού συστήματος. Αρχίζει από τα βασικά γάγγλια και τελειώνει στον κάτω πυρήνα της ελαίας του προμήκους. κάποιες ίνες της ωστόσο διαμέσου των συνδέσεων του δικτυωτού σχηματισμού ενσωματώνονται στα δικτυονωτιαία δεμάτια και απολήγουν στους πυρήνες των προσθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού.
Πορεύεται κοντά στο κέντρο της καλύπτρας του εγκεφαλικού στελέχους, επί τα εντός του ερυθρού πυρήνα.
Η κεντρική καλυπτρική οδός συγκροτείται από τα ακόλουθα δεμάτια:
α. ωχροελαϊκό δεμάτιο, το οποίο εκπορεύεται από το φακοειδή πυρήνα και διαμέσου της φακοειδούς αγκύλης καταλήγει στον κάτω πυρήνα της ελαίας, ενώ δέχεται ίνες από την αβέβαιη ζώνη.
β. ερυθροελαϊκό δεμάτιο, πρόκειται για τη σπουδαιότερη κατιούσα οδό του ερυθρού πυρήνα, εκπορεύεται από τον ερυθρό πυρήνα και καταλήγει στον κάτω πυρήνα της ελαίας.
γ. δικτυωελαϊκό δεμάτιο, το οποίο εκπορεύεται από πυρήνας του δικτυωτού σχηματισμού της γέφυρας και του προμήκη και καταλήγει στον κάτω πυρήνα της ελαίας.
δ. ερυθροδικτυωτό δεμάτιο, το οποίο άρχεται από τον ερυθρό πυρήνα και καταλήγει στους πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού της γέφυρας και του προμήκη.
Οι νευρικές ίνες που φθάνουν τελικά στον κάτω πυρήνα της ελαίας διαμέσου της κεντρικής καλυπτρικής οδού, καταλήγουν διαμέσου των κάτω σκελών της παρεγκεφαλίδας στον ετερόπλευρο παρεγκεφαλιδικό φλοιό.

Η έσω επιμήκης δεσμίδα
Η έσω επιμήκης δεσμίδα αποτελεί σύνολο νευρικών ινών, που εισέρχονται ή εξέρχονται σε αυτήν σε διάφορα επίπεδα. Εκτείνεται από την κεφαλική μοίρα του μέσου εγκεφάλου μέχρι το νωτιαίο μυελό, πορευόμενη στο κέντρο της καλύπτρας, κοιλιακώς της κεντρι-κής φαιάς ουσίας.
Διακρίνουμε τρεις μοίρας της έσω επιμήκους δεσμίδας ήτοι, την εξωπυραμιδική μοί-ρα στην οποία υπάγονται δυο βασικοί πυρήνες της τετραδυμικής χώρας του μέσου εγκεφάλου, ο διάμεσος πυρήνας του Cajal και ο πυρήνας του οπισθίου συνδέσμου του Darkschevitsch. Οι πυρήνες αυτοί δέχονται προσαγωγές ίνες από το ραβδωτό σώμα και τον οδοντωτό πυρήνα, ενώ από αυτούς άρχονται ίνες προς τον νωτιαίο μυελό, την αιθουσαία μοίρα, η οποία αποτελείται από νευρικές ίνες που από τους αιθουσαίους πυρήνες φέρουν χιαστές και αχίαστες ίνες στους πυρήνες των οφθαλμοκινητικών νεύρων και σε πυρήνες της εξωπυραμιδικής μοίρας. Με την μοίρα αυτή η έσω επιμήκης δεσμίδα συνδέει την αιθουσαία συσκευή, με το εξωπυραμιδικό σύστημα και τους οφθαλμοκινητικούς και τραχηλικούς μύες.
Τέλος διακρίνουμε την μεσοπυρηνική μοίρα της έσω επιμήκους δεσμίδας, η οποία συγκροτείται από βραχείες συνδετικές ίνες που συνδέουν μεταξύ τους πυρήνες των οφθαλμοκινητικών μυών, τον κινητικό πυρήνα του τριδύμου, τον πυρήνα του προσωπικού νεύρου, τον μικτό πυρήνα του πνευμονογαστρικού και τον πυρήνα του υπογλωσσίου νεύρου.
Συνδέσεις των αισθητικών πυρήνων του τριδύμου: λίγες ίνες των αισθητικών πυρήνων του τριδύμου εισέρχονται στην έσω επιμήκη δεσμίδα, οι περισσότερες των οποίων αχίαστες πορεύονται στην έξω μοίρα της καλύπτρας του εγκεφαλικού στελέχους και συνάπτονται με τους κινητικούς πυρήνες, δίνοντας γένεση στα εξής αντανακλαστικά τόξα: .
α. αντανακλαστικό του κερατοειδούς. Σχηματίζεται από ίνες που καταλήγουν στον πυρήνα του προσωπικού
β. αντανακλαστικό του πταρμού. Σχηματίζεται από ίνες που φέρονται στον πυρήνα του υπογλωσσίου, στον μικτό πυρήνα του πνευμονογαστρικού και στους πυρήνες των προσθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού.
γ. οφθαλμοκαρδιακό αντανακλαστικό. Με το αντανακλαστικό αυτό επιτυγχάνεται βραδυκαρδία μετά από πίεση των οφθαλμικών βολβών. Σχηματίζεται από ίνες που φέρονται στον ραχιαίο πυρήνα του πνευμονογαστρικού
δ. δακρυϊκό αντανακλαστικό. Σχηματίζεται από ίνες που φέρονται στον δακρυορρινικό πυρήνα.
ε. αντανακλαστικό της κατάποσης και αναγωγής. Σχηματίζεται από ίνες που φέρονται στον κινητικό πυρήνα του τριδύμου, στον μικτό και στον ραχιαίο πυρήνα του πνευμονογαστρικού.
Η λειτουργική αποστολή της έσω επιμήκους δεσμίδας
Η έσω επιμήκης δεσμίδα μεταβιβάζει τις διεγέρσεις που προέρχονται από το αιθου-σαίο και το κοχλιακό νεύρο στους πυρήνες των οφθαλμοκινητικών συζυγιών, και στα πρό-σθια κέρατα του νωτιαίου μυελού, ελέγχοντας με τον τρόπο αυτό τις αντανακλαστικές κινή-σεις των οφθαλμών και ιδίως το συνδυασμό των κινήσεών τους σε σχέση με τις κινήσεις της κεφαλής. ακόμη σχετίζεται με μία σειρά αντανακλαστικών και την αρμονική συνεργασία εγκεφαλικών συζυγιών.

Ο πυρήνας του τροχιλιακού νεύρου.
Ο πυρήνας του τροχιλιακού νεύρου βρίσκεται στον μέσο εγκέφαλο, στο ύψος των οπισθίων διδυμίων κοιλιακώς του υδραγωγού του Sylvius. Οι νευρικές ίνες εκ του πυρήνος φέρονται ραχιαίως και αφού χιασθούν πλήρως μεταξύ τους, το νεύρο αναδύεται δια δυο έως τριών λεπτών ριζών εκ της ραχιαίας επιφάνειας του εγκεφάλου, εκατέρωθεν του χαλινού του προσθίου μυελίνου ιστίου, σε απόσταση 2-3 mm εκ των οπισθίων διδυμίων, καλυπτόμενο κατά την ανάδυση του από τα ανώτερα λόβια του σκώληκα της παρεγκεφαλίδας.

Η γέφυρα
Η γέφυρα βρίσκεται κοιλιακώς της παρεγκεφαλίδας, η οποία καλύπτει την ραχιαία ή οπίσθια επιφάνειά της. Συνδέει τον προμήκη μυελό προς τα πίσω, από τον οποίο διαχωρίζεται με την οπίσθια γεφυρική αύλακα, με τον μέσο εγκέφαλο προς τα εμπρός, από τον οποίο διαχωρίζεται με την πρόσθια γεφυρική αύλακα.
Χαρακτηριστική είναι στην πρόσθια επιφάνειά της η παρουσία εγκαρσίων νευρικών ινών οι οποίες συγκλίνουσες στις πλάγιες επιφάνειες σχηματίζουν τα μέσα παρεγκεφαλιδικά σκέλη. Στην πρόσθια επιφάνεια της γέφυρας ακόμη διακρίνουμε μια επιμήκη αύλακα στην μέση γραμμή, την βασική αύλακα, που υποδέχεται την βασική αρτηρία και εκατέρωθεν αυτής δυο επιμήκη ογκώματα που σχηματίζονται από τις κατιούσες φλοιονωτιαίες ίνες. Μεταξύ των ογκωμάτων και της αρχής των μέσων παρεγκεφαλιδικών σκελών αναδύεται το τρίδυμο νεύρο.

Ιστολογική υφή της γέφυρας.
Σε εγκάρσια διατομή της γέφυρας διακρίνουμε μια ραχιαία περιοχή, την καλύπτρα και μια βασική περιοχή.
Η καλύπτρα αποτελεί την προς τα πάνω συνέχεια του προμήκους, εάν εξαιρέσουμε τις πυραμίδες. Η κοιλιακή περιοχή περιέχει δέσμες επιμήκων ινών οι περισσότερες εκ των οποίων συμμετέχουν στον σχηματισμό των πυραμίδων του προμήκους, εγκάρσιες ίνες που σχηματίζουν τα μέσα παρεγκεφαλιδικά σκέλη και ομάδες νευρικών κυττάρων που αποτελούν τους πυρήνες της γέφυρας.
Στην ανώτερη μοίρα της γέφυρας, διακρίνουμε τον κινητικό πυρήνα του τριδύμου, στην εσωτερική μοίρα της καλύπτρας, τον κύριο αισθητικό πυρήνα του τριδύμου νεύρου στην εξωτερική μοίρα της καλύπτρας, τον πυρήνα της μεσεγκεφαλικής ρίζας του τριδύμου, και τον κοιλιακό και ραχιαίο πυρήνα του τραπεζοειδούς σώματος.
Στο επίπεδο αυτό πέρα από τους παραπάνω πυρήνες εδράζονται οι εξής εξωπυραμιδι-κοί πυρήνες: ο άνω πυρήνας της γέφυρας, οι γεφυρικοί πυρήνες της κοιλιακής μοίρας της γέφυρας, οι γεφυρικοί πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού και η κατώτερη μοίρα της μέλαινας ουσίας.
Σε μια εγκάρσια διατομή στην ανώτερη μοίρα της γέφυρας συναντούμε το φλοιοπρο-μηκικό και φλοιονωτιαίο δεμάτιο (κινητικά δεμάτια), όπως και τον έσω λημνίσκο, στη με-σότητα της γέφυρας, τον έξω λημνίσκο, ραχιαία του έσω λημνίσκου και το τραπεζοειδές σώμα που είναι εμφανέστερο στην κατώτερη μοίρα της γέφυρας. Τέλος την ανώτερη μοίρα της γέφυρας διέρχονται και τα εξής εξωπυραμιδικά δεμάτια: η έσω επιμήκης δεσμίδα, η ραχιαία επιμήκης δεσμίδα, η κεντρική καλυπτρική οδός, μετωπο- ,κροταφο-, και βρεγματοϊ-νιο- γεφυρικές ίνες, γεφυροπαρεγκεφαλιδικές ίνες, οι οποίες φέρονται εγκάρσια προς την παρεγκεφαλίδα δια των μέσων σκελών της, νωτιοπαρεγκεφαλιδικά δεμάτια, το ερυθρονωτιαίο δεμάτιο, το τετράδυμονωτιαιο δεμάτιο και το πρόσθιο δικτυονωτιαίο δεμάτιο.

Οι πυρήνες του τριδύμου νεύρου
Ο κύριος αισθητικός πυρήνας του τριδύμου
Ο κύριος αισθητικός πυρήνας του τριδύμου δέχεται ευρείας διαμέτρου νευρικές ίνες, οι οποίες εισερχόμενες στην γέφυρα φέρονται ραχιαίως στην πλάγια μοίρα της όπου βρίσκεται ο εν λόγω πυρήνας, επί τα εκτός του κινητικού πυρήνα του τριδύμου, κοιλιακώς και επί τα εκτός του υπομέλανος τόπου και κοιλιακώς του άνω αιθουσαίου πυρήνα.
Ο κύριος αισθητικός πυρήνας του τριδύμου φέρεται εκ των άνω προς τα κάτω σε όλη την έκταση της γέφυρας, αποτελώντας την προς τα κάτω προέκταση του μεσεγκεφαλικού πυρήνα του τριδύμου, ενώ ο ίδιος συνεχίζεται με τον νωτιαίο πυρήνα στα όρια γέφυρας προμήκους μυελού. Η διάταξη των νευρώνων εντός του κυρίου αισθητικού πυρήνα του τριδύμου διατηρεί τον χαρακτηριστικό πεταλιώδη χαρακτήρα της διάταξης των αισθητικών νευρώνων των οπισθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού.
Εκ του κυρίου αισθητικού πυρήνα άρχεται κεντρομόλος οδός η οποία χιαζόμενη πλήρως με της αντιστοίχου συνθέτει μέρος των λημνίσκων του τριδύμου. Η οδός αυτή ανερχόμενη στον οπτικό θάλαμο καταλήγει στην έσω μοίρα του οπισθίου έσω κοιλιακού πυρήνα αυτού. Δια της οδού αυτής φέρονται στον θάλαμο πληροφορίες αναφερόμενες στην αίσθηση της αφής και της πίεσης εκ του δέρματος του προσώπου, εξαιρουμένης της γωνίας της κάτω γνάθου.
Εκ του ιδίου αισθητικού πυρήνος του τριδύμου άρχεται και άλλη οδός, αχίαστη, η οποία φέρεται ραχιαίως των λημνίσκων του τριδύμου στην καλυπτρική μοίρα της γέφυρας και του μέσου εγκεφάλου, εντός της ραχιαίας καλυπτρικής δεσμίδας, η οποία καταλήγει στο οπίσθιο έσω κοιλιακό πυρήνα του θαλάμου, μεταφέρουσα κυρίως πληροφορίες εκ των οδόντων και του εδάφους του στόματος, οι οποίες ενισχύουν την αισθητική αντίληψη κατά τη διάρκεια της μάσησης.

Ο πυρήνας της νωτιαίας δεσμίδας του τριδύμου
Ο πυρήνας της νωτιαίας δεσμίδας του τριδύμου αποτελεί την προς τα κάτω προέκταση του ιδίου ή κυρίου αισθητικού πυρήνα αυτού. αναπτύσσεται κυρίως στην οπισθοπλάγια μοίρα του προμήκους, επί τα εντός της νωτιαίας δεσμίδας του τριδύμου, ραχιαίως του ερυθρονωτιαίου δεματίου και επί τα εκτός του δικτυωτού σχηματισμού του προμήκους, αρχόμενος εκ των ορίων γέφυρας και προμήκους άνωθεν της οπίσθια γεφυρικής αύλακας και φερόμενος στα όρια προμήκους νωτιαίου μυελού, στο ύψος του τρίτου αυχενικού μυελοτομίου.
Κατά την πορεία του διακρίνουμε τρεις επί μέρους μοίρες, ήτοι την άνω ή κεφαλική, την μέση και την κάτω ή ουραία μοίρα. Ο πυρήνας της νωτιαίας δεσμίδας δέχεται λεπτές εμμύελες ίνες, φέρουσες πληροφορίες αναφερόμενες στην αίσθηση της θερμοκρασίας και του άλγους από την δερματική επιφάνεια του προσώπου εξαιρουμένης της γωνίας της κάτω γνάθου. Εκ των τριών μοιρών η κάτω δέχεται αποκλειστικώς ίνες αναφερόμενες στο άλγος και την θερμοκρασία, ενώ η μέση και η άνω μοίρα αναλύουν πληροφορίες αναφερόμενες σε άλλες μορφές της επιπολής αισθητικότητας. Η μέση μοίρα συμμετέχει μαζί με την κάτω μοίρα στην αναγνώριση του οδοντικού άλγους, ενώ συμμετέχει σε συνεργασία με τον κινητικό πυρήνα στις αντανακλαστικές απαντήσεις όπως η διάνοιξη του στόματος σε ερεθισμό της περιστοματικής περιοχής.
Εκ του πυρήνα της νωτιαίας δεσμίδας άρχεται κεντρομόλος οδός, η τριδυμοθαλαμική οδός, η οποία χιαζόμενη με την αντίστοιχη καταλήγει στον οπίσθιο έσω κοιλιακό πυρήνα του θαλάμου και τους ενδοπετάλιους πυρήνες αυτού. Στον οπίσθιο έσω κοιλιακό πυρήνα αναλύονται κυρίως πληροφορίες, σχετικές με την αίσθηση του άλγους και της θερμοκρασίας, ενώ στους ενδοπετάλιους πυρήνες καθίσταται εφικτή η ψυχική προέκταση των ανωτέρων αισθήσεων και η περαιτέρω ανάλυσή τους στους σχηματισμούς του κρικοειδούς συστήματος.

Ο μεσεγκεφαλικός πυρήνας του τριδύμου

Ο μεσεγκεφαλικός πυρήνας του τριδύμου αποτελεί την προς τα πάνω συνέχεια του κυρίου αισθητικού πυρήνα αυτού. Δέχεται πληροφορίες που άγουν πληροφορίες οι οποίες αναφέρονται στην εν τω βάθει αισθητικότητα των δομών του προσώπου, συμπεριλαμβανο-μένου παραλλήλως προς τους μασητήρες μύες και του κροταφίτου μυός, των οφθαλμοκινη-τικών, του ανελκτήρος του άνω βλεφάρου και της γλώσσας, επί των οποίων απολήγουν νευρικές ίνες φερόμενες δια των κλάδων του τριδύμου και υποδεχόμενες πληροφορίες εκ των μυϊκών ατράκτων, αναφερόμενες στον τόνο και την κινητικότητα των παραπάνω μυών.
Οι ίνες που απολήγουν στον μεσεγκεφαλικό πυρήνα του τριδύμου συνθέτουν στο σύνολό τους την μεσεγκεφαλική δεσμίδα του τριδύμου, φέρονται εκ των πλαγίων της γέφυρας ραχιαίως, μεταξύ του ιδίως αισθητικού και του κινητικού πυρήνα, έως το έδαφος της τρίτης κοιλίας. ο πυρήνας, λεπτός επιμήκης φέρεται εκ των πρόσω προς τα πίσω και στην συνέχεια προς τα έσω, βρίσκεται στην καλυπτρική μοίρα το μέσου εγκεφάλου, ισοϋψώς του υδραγωγού του Sylvius, στα πλάγια της κεντρικής φαιάς ουσίας, επί τα εντός των σχηματισμών του δικτυωτού σχηματισμού, από το επίπεδο της πρόσθιας γεφυρικής αύλακας έως το επίπεδο των προσθίων διδυμίων.
Οι ίνες που άρχονται εκ του μεσεγκεφαλικού πυρήνα, χιάζονται με τις αντίστοιχες και αφού ενωθούν με τον λημνίσκο του τριδύμου, απολήγουν στον οπίσθιο έσω πλάγιο πυρήνα του οπτικού θαλάμου.

Ο κινητικός πυρήνας του τριδύμου.

Ο κινητικός πυρήνας του τριδύμου εντοπίζεται στην καλυπτρική μοίρα του μέσου τριτημορίου της γέφυρας, επί τα εντός του κυρίου αισθητικού πυρήνα, κοιλιακώς και επί τα εκτός του υπομέλανος τόπου.
Συνίσταται από ευμεγέθη πολυεδρικά σωματοκινητικά κύτταρα, ανάλογα των σωματοκινητικών νευρώνων των προσθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού. Νευρώνει τους μύες που προέρχονται από το πρώτο βραγχιακό τόξο και δέχεται αμφοτεροπλεύρως φλοιογεφυρικές ίνες από την πρόσθια κεντρική έλικα.
Ακόμη ο κινητικός πυρήνας του τριδύμου δέχεται ώσεις από τους αισθητικούς πυρήνες του τριδύμου μέσω των οποίων καθίσταται δυνατή η λειτουργία της μάσησης και εκλύεται το αντακλαστικό του μασητήρα, από τον πυρήνα της μονήρους δεσμίδας μέσω του οποίου ρυθμίζονται αρμονικώς οι κινήσεις της μάσησης και της κατάποσης, από τους κοχλιακούς πυρήνες, δια των οπίων τα ακουστικά ερεθίσματα μεταβάλουν ανάλογα με την έντασή τους τον τόνο του τείνοντος το τύμπανο μυός, από τον δικτυωτό σχηματισμό, από τον ερυθρό πυρήνα και τον κάτω ελαϊκό πυρήνα.

Ο πυρήνας του απαγωγού νεύρου.
Ο πυρήνας του απαγωγού νεύρου βρίσκεται στην γέφυρα, αποτελεί το υπόθεμα του προσωπικού λοφιδίου ,το οποίο προβάλει στον ρομβοειδή βόθρο. Περιβάλλεται από τις ίνες του προσωπικού νεύρου, οι οποίες στο σημείο αυτό σχηματίζουν το έσω γόνυ. Τα κύτταρα που συγκροτούν τον πυρήνα του απαγωγού είναι ευμεγέθη πολυεδρικά, και περιέχουν σημαντικό αριθμό τιγροειδών σωματίων. Από τα κύτταρα αυτά άρχονται νευρικές ίνες για την νεύρωση του σύστοιχου έσω ορθού μυός, παράλληλα όμως νευράξονες φερόμενοι δια της έσω επιμήκους δεσμίδας συμβάλλουν στην νεύρωση του αντίστοιχου έξω ορθού, επιτυγχάνοντας έτσι απόλυτη ακρίβεια στις πλάγιες συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών. Το απαγωγό νεύρο αναδύεται από την οπίσθια γεφυρική αύλακα.

Ο πυρήνας του προσωπικού νεύρου.
Ο πυρήνας του προσωπικού νεύρου βρίσκεται στην καλυπτρική μοίρα του κάτω τριτημορίου της γέφυρας προς τα πρόσω και επί τα εντός του αισθητικού πυρήνα του τριδύμου. Οι νευράξονες, οι οποίοι συμβάλλουν στην νεύρωση των μιμικών μυών του προσώπου, φέρονται εκ του πυρήνα προς τα έσω και πίσω , διαγράφοντας τόξο εκ των έσω προς τα έξω και εκ των πρόσω προς τα πίσω, πέριξ του πυρήνα του απαγωγού, σχηματίζοντας έτσι το έσω γόνυ του προσωπικού. Στη συνέχεια φέρονται προς τα πρόσω και έξω και αναδύονται εκ της οπίσθιας γεφυρικής αύλακας, στο επίπεδο της γεφυροπαρεγκεφαλιδικής γωνίας. Κατά την πορεία τους οι νευράξονες αυτοί εμπλουτίζονται με προγαγγλιακές παρασυμπαθητικές νευρικές ίνες, οι οποίες προέρχονται από τον άνω σιελικό πυρήνα.
Ο πυρήνας του προσωπικού δέχεται φλοιογεφυρικές ίνες, που προέρχονται από την πρόσθια κεντρική έλικα. Οι νευρώνες που θα συμβάλλουν στην νεύρωση των μιμικών μυών του κάτω τριτημορίου του προσώπου δέχονται μόνο ετερόπλευρη νεύρωση, ενώ οι νευρώνες που θα συμβάλλουν στην νεύρωση του άνω τριτημορίου δέχονται αμφοτερόπλευρη νεύρωση.

Οι κοχλιακοί πυρήνες
Οι κοχλιακοί πυρήνες στον άνθρωπο διακρίνονται στους ραχιαίο, τον πρόσθιο κοιλιακό και τον οπίσθιο κοιλιακό. Διακρίνονται για την μεγάλη ποικιλομορφία των κυττάρων τους, ενώ έχουν περιγραφεί είκοσι διαφορετικοί τύποι νευρώνων και επτά επιμέρους λειτουργικές ομάδες.
Εκ του προσθίου κοιλιακού πυρήνα άρχονται ίνες, οι οποίες συμβάλλουν στην αποδοχή της διωτικής ακοής και φέρονται τόσο στον σύστοιχο, όσο και στον αντίστοιχο άνω ελαϊκό πυρήνα μέσω του πυρήνα του τραπεζοειδούς σώματος. Δια των εν λόγω ινών και συνδέσεων καθίσταται εφικτή η εντόπιση του ήχου στον χώρο και κατά συνέπεια η στερεοφωνική αντίληψη αυτού.
Εκ του οπισθίου κοιλιακού πυρήνα άρχεται η διάμεσος οδός του εγκεφαλικού στελέχους, δια της οποίας συνδέονται οι περιελαϊκοί πυρήνες με τα οπίσθια διδύμια μέσω των έξω λημνίσκων. Η μονοωτική ετερόπλευρος οδός άρχεται εκ του ραχιαίου κοχλιακού πυρήνα. Μέσω της οδού αυτής φέρονται πληροφορίες εκ του ωτός προς το έσω γονατώδες σώμα.
Εκ των κοχλιακών πυρήνων άρχονται νευρικές ίνες, οι οποίες φέρονται στους ελαϊκούς πυρήνες, στους πυρήνες του τραπεζοειδούς σώματος, στον δικτυωτό σχηματισμό του εγκεφαλικού στελέχους, στους πυρήνες των έξω λημνίσκων, στα οπίσθια διδύμια και στα έσω γονατώδη σώματα.
Φυγόκεντρες ίνες εκ των κοχλιακών πυρήνων είναι οι ίνες οι οποίες φέρονται στον άνω ελαϊκό πυρήνα και τους πυρήνες του τραπεζοειδούς σώματος, στην μεσότητα του κάτω τριτημορίου της γέφυρας, δια των οποίων τα ακουστικό ερέθισμα φέρεται προς τον πυρήνα της έβδομης εγκεφαλικής συζυγίας στην γέφυρα, από όπου φυγόκεντρες ίνες καταλήγουν στο νεύρο του μυός του αναβολέως για την ρύθμιση της σύσπασής του ανάλογα με την ένταση του ακουστικού ερεθίσματος προς αποφυγή ακουστικού τραύματος.
Η κύρια κεντρομόλος οδός εκ των κοχλιακών πυρήνων φέρεται προς τα έσω γονατώ-δη σώματα, στο προσκέφαλου του οπτικού θαλάμου, όπου βρίσκεται ο τρίτος νευρώνας της ακουστικής οδού. Εκ των εν λόγω νευρώνων φέρονται προς τον φλοιό δυο επί μέρους συστήματα ινών ήτοι ίνες, οι οποίες φέρονται προς τον πρωτογενή ακουστικό φλοιό, στην άνω κροταφική έλικα (έλικες Heschl) και ίνες οι οποίες φέρονται στο δευτερογενή ακουστικό φλοιό, ο οποίος περιβάλλει τον πρωτογενή.

Οι αιθουσαίοι πυρήνες
Οι αιθουσαίοι πυρήνες βρίσκονται εντός του εγκεφαλικού στελέχους και διακρίνονται στους: άνω, κάτω, έσω και έξω ή πλάγιο πυρήνα του Deiters.
Εκ των αιθουσαίων πυρήνων άρχονται ίνες, οι οποίες συγκροτούν :

α. την έσω επιμήκη δεσμίδα, η οποία περιέχει νευρικές ίνες, προερχόμενες κυρίως εκ του άνω, του έσω και του κάτω πυρήνα, και απολήγουν στους πυρήνες της τρίτης, τέταρτης και έκτης εγκεφαλικής συζυγίας, και συμβάλλουν στην ρύθμιση των οφθαλμοκινητικών απαντήσεων, συναρτήσει των κινήσεων της κεφαλής. Ορισμένες ίνες φέρονται προς τους κινητικούς νευρώνες των προσθίων κεράτων των ανωτέρων μυελοτομίων, συγκροτούντες την έσω αιθουσονωτιαία οδό,

β. την αιθουσονωτιαία οδό, η οποία άρχεται εκ των νευρώνων του πλαγίου πυρήνα, ο οποίος συγχρόνως δέχεται νευράξονες των κυττάρων του Purkinje του φλοιού της παρεγκεφαλίδας. Η οδός αυτή καθορίζει τον εκτατικό τόνο των αντιβαρικών μυών, δια του οποίου καθίσταται εφικτή η όρθια στάση,

γ. την αιθουσοπαρεγκεφαλιδική οδό, δια της οποίας οι αιθουσαίοι πυρήνες συνδέονται με τον φλοιό του οζιδίου, του σκώληκα και της κροκύδας της παρεγκεφαλίδας. Οι παραπάνω παρεγκεφαλιδικές δομές, συνδεόμενες με τους αιθουσαίους πυρήνες συμβάλλουν στην ρύθμιση του τόνου των αντιβαρικών μυών,

δ. το αιθουσοδικτυωτό σύστημα, δια του οποίου οι αιθουσαίοι πυρήνες, συνδεόμενοι με τους πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού, μεταφέρουν ώσεις, οι οποίες είναι δυνατόν να προκαλέσουν το αίσθημα της ναυτίας ή του εμέτου, ταχυκαρδία και μεταβολές της αρτηριακής πιέσεως και μεταβολή των σχέσεων ύπνου εγρήγορσης και τέλος

ε. το αιθουσοθαλαμοφλοιϊκό σύστημα, δια του οποίου οι αιθουσαίες πληροφορίες φέρονται προς τον οπτικό θάλαμο, διερχόμενες δια της κεντρικής καλυπτρικής μοίρας του μέσου εγκεφάλου. Οι περισσότεροι των αιθουσαίων ινών καταλήγουν στον οπίσθιο πλάγιο κοιλιακό πυρήνα του οπτικού θαλάμου, εκ του οποίου προβάλλονται στον βρεγματικό και τον κροταφικό λοβό.

Ο προμήκης
Ο προμήκης μυελός έχει σχήμα κόλουρου κώνου με την κορυφή στραμμένη προς τον νωτιαίο μυελό και την βάση στραμμένη προς τη γέφυρα. Οριοθετείται προς τα κάτω από ένα εγκάρσιο επίπεδο που διέρχεται από τα σημεία ανάδυσης των πρώτων αυχενικών νεύ-ρων, η ιστολογική μετάβαση ωστόσο από τον νωτιαίο μυελό είναι βαθμιαία, ενώ από την γέφυρα διαχωρίζεται με την οπίσθια γεφυρική αύλακα, από την οποία αναδύονται η έκτη, η έβδομη και η όγδοη εγκεφαλική συζυγία.
Εμφανίζει πρόσθια, οπίσθια και δυο πλάγιες επιφάνειες. Στην πρόσθια και την οπίσθια επιφάνεια διακρίνουμε την πρόσθια και την οπίσθια μέση αύλακα αντίστοιχα. η πρόσθια μέση αύλακα στο κάτω τμήμα της καλύπτεται από δεσμίδες ινών που περνούν λοξά από το ένα ημιμόριο στο άλλο και αποτελούν τον χιασμό των πυραμίδων. Προς τον νωτιαίο μυελό συνεχίζεται με την ομώνυμη αύλακα, ενώ στο ανώτατο όριό της διακρίνουμε το τυφλό τρήμα. Εκατέρωθεν της πρόσθιας μέσης αύλακας διακρίνονται δυο επιμήκη ογκώματα που περιέχουν κατιούσες νευρικές ίνες, χιαστές (που σχηματίζουν το πλάγιο φλοιονωτιαίο δεμάτιο) και αχίαστες (που σχηματίζουν το πρόσθιο φλοιονωτιαίο δεμάτιο), τις πυραμίδες του προμήκους.
Κάθε πυραμίδα εξωτερικώς αφορίζεται από μια επιμήκη αύλακα, την προσθιοπλάγια αύλακα, η οποία ουσιαστικά αποτελεί το όριο της πρόσθια επιφάνειας του προμήκους.
Η πλάγια επιφάνεια του προμήκους, εκτείνεται από την προσθιοπλάγια αύλακα και τις ρίζες του υπογλωσσίου νεύρου ως την σύστοιχη οπισθοπλάγια αύλακα και τις ρίζες του πνευμονογαστρικού, του παραπληρωματικού και του γλωσσοφαρυγγικού νεύρου.
Στην πρόσθια επιφάνεια εκατέρωθεν της μέσης γραμμής διακρίνονται οι πυραμίδες και οι πρόσθιες έξω τοξοειδείς ίνες που αναδύονται εκ της πρόσθιας μέσης αύλακας, πάνω από το χιασμό των πυραμίδων, φέρονται τοξοειδώς στην εξωτερική επιφάνεια της πυραμίδας και της ελαίας προς τα έξω, πάνω και πίσω και εισέρχονται τελικά στο σύστοιχο κάτω παρεγκεφαλιδικό σκέλος.
Στο άνω τμήμα κάθε πλάγιας επιφάνειας εντοπίζεται ένα ωοειδές όγκωμα, η ελαία που περιέχει ομάδες νευρώνων που σχηματίζουν τους κάτω πυρήνες της ελαίας. Η ελαία αφορίζεται από το υπερελαϊκό βοθρίο, από όπου αναδύονται η 7η, η 8η εγκεφαλική συζυγία. Το άνω τμήμα της οπίσθιας πλάγιας αύλακας ονομάζεται οπίσθια παρελαϊκή αύλακα, σημείο ανάδυσης της 9ης, της 10ης και της 11ης εγκεφαλικής συζυγίας, ενώ το άνω τμήμα της πρόσθιας πλάγιας αύλακας ονομάζεται πρόσθια παρελαϊκή αύλακα, από όπου αναδύεται η 12η εγκεφαλική συζυγία.
Η οπίσθια επιφάνεια αφορίζεται από τις οπισθοπλάγιες αύλακες. το άνω τμήμα της καταλαμβάνεται από τα κάτω σκέλη της παρεγκεφαλίδας, ενώ το κάτω εμφανίζει την συνέ-χεια του ισχνού και του σφηνοειδούς δεματίου του νωτιαίου μυελού, που απολήγουν στα ομώνυμα ογκώματα στο οπίσθιο άκρο της τέταρτης κοιλίας. Στο άνω άκρο του ισχνού δεματίου βρίσκεται το κορυνοειδές φύμα, επί των εκτός αυτού το σφηνοειδές φύμα και εξωτερικώς το φαιό φύμα του Rolando που έχει ως υπόθεμα τον πυρήνα της νωτιαίας δεσμίδας του τριδύμου.

Ιστολογική υφή του προμήκους.
Σε μια εγκάρσια διατομή στο άνω τμήμα του προμήκους παρατηρούνται ο ισχνός και ο σφηνοειδής πυρήνας στο οπίσθιο άκρο του πέριξ της τετάρτης κοιλίας, όπως και οι κινητικοί πυρήνες των τελευταίων εγκεφαλικών συζυγιών, που από έσω προς τα έξω είναι: ο κινητικός πυρήνας του παραπληρωματικού, οι κοιλιακός πυρήνας του πνευμονογαστρικού, κεφαλικώς του οποίου βρίσκεται ο κάτω σιαλικός πυρήνας και ο ραχιαίος πυρήνας αυτού. Επί των εκτός αυτών βρίσκονται ο πυρήνας της μονήρους δεσμίδας, ο οποίος περιλαμβάνει τον αισθητικό πυρήνα του πνευμονογαστρικού και ο πυρήνας της νωτιαίας δεσμίδας του τριδύμου. Στο κοιλιακό τμήμα, εμφανίζονται ο κάτω πυρήνας της ελαίας, ο ραχιαίος και ο έσω επικουρικός πυρήνας της ελαίας. Σε όλο το μήκος του προμήκους παρατηρούνται ομάδες νευρώνων που αποτελούν τον δικτυωτό σχηματισμό.
Επί τα εντός των κάτω παρεγκεφαλιδικών σκελών βρίσκονται τα κάτω όρια των αιθουσαίων πυρήνων, ενώ στην εξωτερική μοίρα της καλύπτρας παρατηρούνται τα άκρα των κοχλιακών πυρήνων.
Ακόμη παρατηρούμε μια σειρά δεματίων, κινητικών (φλοιοπρομηκικό, φλοιονωτιαίο στη βάση της καλύπτρας), αισθητικών (έσω λημνίσκος επί των εντός του κάτω ελαϊκού πυρήνα, νωτιαίος λημνίσκος επί των εκτός του κάτω ελαϊκού πυρήνα, νωτιαία δεσμίδα του τριδύμου επί των εκτός του ομώνυμου πυρήνα) και εξωπυραμιδικών (ελαιοπαρεγκεφαλιδικό, έσω επιμήκης δεσμίδα κοιλιακώς του ρομβοειδούς βόθρου, ραχιαία επιμήκης δεσμίδα ραχιαίως της έσω, κεντρική καλυπτρική οδός στη μεσότητα της καλύπτρας, τετραδυμονωτιαίο δεμάτιο κάτω της έσω επιμήκους δεσμίδας, νωτιοπαρεγκεφαλιδικά δεμάτια στην προσθιοπλάγια μοίρα του προμήκους, ερυθρονωτιαίο δεμάτιο στη μεσότητα της καλύπτρας, αιθουσονωτιαίο δεμάτιο στην προσθιοπλάγια μοίρα και δικτυονωτιαία δεμάτια στη μεσότητα της καλύπτρας).
Σε εγκάρσια τομή στο ύψος του χιασμού των πυραμίδων διακρίνονται ο μικτός πυρήνας του πνευμονογαστρικού στη μεσότητα της καλύπτρας, ο ισχνός και ο σφηνοειδής πυρήνας στη ραχιαία μοίρα, ο επικουρικός σφηνοειδής πυρήνας μεταξύ των δυο και ο πυρήνας της νωτιαίας δεσμίδας του τριδύμου επί των εκτός του σφηνοειδούς. Ακόμη διακρίνονται οι πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού, ο έσω επικουρικός πυρήνας της ελαίας επί των εκτός του χιασμού των πυραμίδων. Το κύριο χαρακτηριστικό της τομής είναι ο χιασμός των πυραμίδων κοιλιακώς του κεντρικού σωλήνα του προμήκους.
Τα δεμάτια που διακρίνονται στη τομή αυτή είναι το ισχνό στη ραχιαία επιφάνεια, το σφηνοειδές επί των εκτός αυτού, η νωτιαία δεσμίδα του τριδύμου επί των εκτός του σφηνοειδούς και νωτιαίος λημνίσκος στην προσθιοπλάγια μοίρα του προμήκους. Η έσω επιμήκης δεσμίδα πορεύεται επί των εκτός του χιασμού των πυραμίδων και η ραχιαία επιμήκης δεσμίδα ραχιαίως της έσω, η κεντρική καλυπτρική οδός στη μεσότητα της καλύπτρας, νωτιοπαρεγκεφαλιδικά δεμάτια στην προσθιοπλάγια μοίρα, το ερυθρονωτιαίο δεμάτιο στη μεσότητα της καλύπτρας, το αιθουσονωτιαίο δεμάτιο στην προσθιοπλάγια μοίρα, το τετραδυμονωτιαίο δεμάτιο κάτωθεν της έσω επιμήκους δεσμίδας και δικτυονωτιαία δεσμίδα επί των εκτός του χιασμού των πυραμίδων.

 

Was this article helpful?

Related Articles

Leave A Comment?