Νωτιαίες μυϊκές ατροφίες

myneuronews, "Νωτιαίες μυϊκές ατροφίες," Γνωσιακή Βάση Νευρολογίας, Σεπτέμβριος 19, 2018, https://myneurology.eu/archives/2812.

Ορισμός

Οι νωτιαίες μυϊκές ατροφίες (ΝΜΑ) αποτελούν μία ομάδα σπάνιων νευρομυϊκών διαταραχών και χαρακτηρίζονται από απώλεια των α-κινητικών νευρώνων που οδηγεί σε μυϊκή ατροφία και οι βαρύτερες μορφές, συνοδεύονται από μικρό προσδόκιμο επιβίωσης. Οι εγγύς μύες των άκρων και οι αναπνευστικοί μύες προβάλλονται πρωτίστως, με αποτέλεσμα οι πάσχοντες να εμφανίζουν σημαντική αναπνευστική δυσχέρεια, αδυναμία να καθίσουν χωρίς βοήθεια, ή αδυναμία βαδίσουν, αναλόγως της βαρύτητας της μετάλλαξης του πάσχοντος γονιδίου.

Η κλινική εξέταση αποκαλύπτει ελαττωμένα, ή καταργημένα τενόντια αντανακλαστικά, άλλοτε άλλου βαθμού μυϊκή ατροφία και ενδεχομένως μυοσκελετικές διαταραχές. Η νοητική ανάπτυξη είναι συνήθως φυσιολογική, ή ακόμη και ταχύτερη του μέσου όρου, ενώ πολλοί πάσχοντες εμφανίζουν ιδιαίτερες ικανότητες σε συγκεκριμένους τομείς της νοητικής σφαίρας.

Αιτιολογία

Οι ΝΜΑ οφείλονται σε μεταλλάξεις του γονιδίου SMN1, το οποίο βρίσκεται στο μακρό σκέλος του 5ου χρωμοσώματος και κωδικοποιεί την πρωτεΐνη επιβίωσης των κινητικών νευρώνων (SMN), που εκφράζεται ευρέως σε όλα τα ευκαρυωτικά κύτταρα και είναι απαραίτητη για την επιβίωση των α-κινητικών νευρώνων.

Η πρωτεΐνη SMN κωδικοποιείται από τα γονίδια SMN1 που είναι τελομερικό και το κεντρομερικό SMN2. H μεγαλύτερη ποσότητα (80%) της πρωτεΐνης SMN παράγεται από το γονίδιο SMN1, ενώ το γονίδιο SMN2 υφίσταται μετα-μεταφραστική τροποποίηση που έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή μικρής ποσότητας πρωτεΐνης. Οι πάσχοντες από ΝΜΑ, φέρουν μεταλλαγμένες μορφές του SMN1 γονιδίου, που οφείλονται είτε σε διαγραφή του εξονίου 7, είτε σε σημειακές μεταλλάξεις. Η βαρύτητα της νόσου εξαρτάται από τον αριθμό των ενεργών SMN2 γονιδίων που φέρει ο πάσχων, η σχέση των οποίων είναι ανάλογη της επιβίωσης των α-κινητικών νευρώνων και αντιστρόφως ανάλογη της βαρύτητας των συμπτωμάτων.

Επιδημιολογία

Οι ΝΜΑ προσβάλλουν άτομα όλων των εθνικών και φυλετικών ομάδων, ενώ ο επιπολασμός τους είναι 1 περίπτωση ανά 10000 πληθυσμού και η συχνότητα των ασυμπτωματικών φορέων είναι 1/40-50.

Κληρονομικότητα

Οι νωτιαίες μυϊκές ατροφίες κληρονομούνται κατά τον αυτοσωματικό υπολειπόμενο χαρακτήρα.

Ταξινόμηση

Οι νωτιαίες μυϊκές ατροφίες διακρίνονται σε 5 επιμέρους τύπους, άλλοτε άλλης βαρύτητας, ενώ η ηλικία εμφάνισής τους ποικίλει από την εμβρυϊκή μέχρι την ενήλικο ζωή.

Τύπος 0

Ο τύπος 0, εμφανίζεται ουσιαστικά κατά την εμβρυική ζωή με μικρή κινητικότητα, απουσία κλαματος και απαιτεί άμεση υποστήριξη της ζωής. Οι πάσχοντες φέρουν μόνο ένα αντίτυπο της SMN πρωτεΐνης.

Ηλικία εμφάνισης

Ενδομήτριος ζωή

Προσδόκιμο επιβίωσης

Μικρότερο του 1 μήνα και απαραίτητα με μηχανική υποστήριξη της αναπνοής

Τύπος 1 (Werdnig-Hoffmann)

Ο τύπος 1 εμφανίζεται στο πρώτο εξάμηνο της ζωής (σύνδρομο του νωθρού νεογνού/βρέφους). Οι πάσχοντες φέρουν 2 αντίτυπα της πρωτεΐνης SMN.

Ηλικία εμφάνισης

0-6 μήνες

Προσδόκιμο επιβίωσης

2 έτη, το 10% ωστόσο των περιπτώσεων μπορεί να επιβιώσει μέχρι την πρώιμη ενήλικο ζωή

Συμπτωματολογία

Νωθρότητα και αδυναμία στήριξης της κεφαλής, αδύναμο κλάμα

Συχνά απαιτείται μηχανική υποστήριξη της αναπνοής, λόγω αδυναμίας των αναπνευστικών μυών

Οι πάσχοντες δεν είναι σε θέση να καθίσουν χωρίς βοήθεια

Τύπος 2 (Νόσος του Dubowitz)

Ο τύπος 2 εμφανίζεται μεταξύ του 6ου και του 18ου μήνα της ζωής. Τα πάσχοντα νήπια αδυνατούν να σταθούν όρθια, ή να βαδίσουν, μπορούν ωστόσο να καθίσουν χωρίς βοήθεια. Φέρουν 3 με 4 αντίτυπα της πρωτεΐνης SMN.

 

Ηλικία εμφάνισης

6-18 μήνες

Προσδόκιμο επιβίωσης

Μεγαλύτερο των 2 ετών. Η πλειονότητα φτάνει την ενήλικο ζωή

Συμπτωματολογία

Τα πάσχοντα νήπια αδυνατούν να σταθούν όρθια και να βαδίσουν, ενώ η εξέλιξη της συμπτωματολογίας ποικίλει.

Αδυναμία των αναπνευστικών μυών που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αναπνευστική δυσχέρεια

Σκολίωση

Πυθοειδής θώρακας

Τύπος 3α (Kugelberg-Welander)

Ο τύπος 3 εμφανίζεται μετά τον πρώτο χρόνο της ζωής και τα πάσχοντα νήπια εμφανίζουν αδυναμία, ή διαταραχή της βάδισης, ενώ μπορούν να κάθονται και να στέκονται όρθια χωρίς βοήθεια. Φέρουν αντίτυπα της πρωτεΐνης SMN.

Ηλικία εμφάνισης

18 μήνες με 3 έτη

Προσδόκιμο επιβίωσης

Ενήλικος ζωή

Συμπτωματολογία

Δυσχέρεια βάδισης

Ήπια αναπνευστική δυσχέρεια

Ένα ποσοστό πασχόντων ενδεχομένως να μπορούν να βαδίζουν χωρίς βοήθεια

Τύπος 3β

Ο τύπος 3β εμφανίζεται μετά το τρίτο έτος της ηλικίας και οι πάσχοντες φέρουν 4 αντίτυπα της SMN πρωτεΐνης.

Προσδόκιμο

Ενήλικος ζωή

Συμπτωματολογία

Η συμπτωματολογία είναι παρόμοια με αυτή του τύπου 3α, αλλά συνήθως οι πάσχοντες μπορούν να βαδίσουν χωρίς βοήθεια

Τύπος 4 (τύπος του ενήλικα)

Ο τύπος του ενήλικα εμφανίζεται κατά την τρίτη δεκαετία της ζωής με προϊούσα αδυναμία των εγγύς μυών σε βαθμό που μπορεί ο πάσχων να καθηλωθεί σε αμαξίδιο. Οι πάσχοντες φέρουν 4-8 αντίτυπα της SMN πρωτεΐνης.

Προσδόκιμο

Δεν επηρεάζεται

Συμπτωματολογία

Προϊούσα μυϊκή αδυναμία και μυϊκή ατροφία

Συμπτώματα και σημεία

Αρεφλεξία

Γενικευμένη μυϊκή αδυναμία

Ελαττωμένος μυϊκός τόνος και νωθρότητα

Αδυναμία στήριξης της κεφαλής, καθεστηκυίας θέσης, όρθιας θέσης, βάδισης αναλόγως της βαρύτητας

Αναπνευστική δυσχέρεια που μπορεί να απαιτεί μηχανική υποστήριξη

Αδυναμία αποβολής των εκκρίσεων και συχνές λοιμώξεις του αναπνευστικού

Στην νεογνική μορφή αδυναμία κλάματος

Ινιδικές συσπάσεις της γλώσσας

Αδυναμία θηλασμού, δυσχέρεια μάσησης και κατάποσης

Πυθοειδής θώρακας

Διάγνωση

Η υποψία της διάγνωσης τίθεται από την κλινική εικόνα και επιβεβαιώνεται μετά από γενετικό έλεγχο. Η διάγνωση μπορεί επίσης να τεθεί είτε με προεμφυτευτικό έλεγχο, είτε με αμνιοπαρακέντηση, εφόσον και οι δύο γονείς είναι φορείς. Ο γενετικός έλεγχος ρουτίνας σε ασυμπτωματικά άτομα δεν συνιστάται.

Αντιμετώπιση

  • Γονιδιακή αντικατάσταση,
  • Υποστήριξη της αναπνευστικής λειτουργίας, 
  • Υποστήριξη της διατροφής και της κατάποσης όπου αυτό είναι απαραίτητο.
  • Φυσικοθεραπεία

Το Nusinersen, ένα νουκλεοτίδιο που ενισχύει την κωδικοποίηση της SMN πρωτεΐνης, είναι ο μόνος φαρμακευτικός παράγοντας που έχει εγκριθεί από τον αμερικανικό φορέα φαρμάκων και τροφίμων, όπως και την ευρωπαϊκή ένωση το 2017. Χορηγείται ενδοθηκικά και τα αποτελέσματα είναι μέχρι στιγμής ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.

Comments

comments

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *