Εξωπυραμιδικά φαινόμενα συνεπεία χορήγησης εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης

myneuronews, "Εξωπυραμιδικά φαινόμενα συνεπεία χορήγησης εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης," Γνωσιακή Βάση Νευρολογίας, Απρίλιος 2, 2015, https://myneurology.eu/archives/258.

Εισαγωγή

Το θέμα των φαρμακοεπαγόμενων εξωπυραμιδικών συμπτωμάτων ακολούθησε την ανακάλυψη της χλωροπρομαζίνης το 1952 από τους Delay και Deniker (1). Οι νευροανατομικοί, νευροχημικοί και νευροφυσιολογικοί μηχανισμοί μέσω των οποίων οι νευροληπτικοί παράγοντες προκαλούν μια σειρά εξωπυραμιδικών συμπτωμάτων έχουν μελετηθεί λεπτομερώς, η πιθανότητα ωστόσο αντικαταθλιπτικά φάρμακα να προκαλούν αντίστοιχες ανεπιθύμητες ενέργειες παρέμεινε ως επί τω πλείστω άγνωστη αν και η πρώτη σχετική αναφορά δημοσιεύθηκε το 1959 και μέχρι σήμερα στην διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν 100 αναφορές σχετικά με το θέμα αυτό (3-6). Μεταξύ 1996 και 2002 πραγματοποιήθηκαν 4 μεγάλες μελέτες, εν τούτοις τα 10-15 τελευταία χρόνια εισήχθησαν σημαντικοί αντικαταθλιπτικοί παράγοντες στην κλινική πράξη, μεταξύ των οποίων η ντουλοξετίνη, η εσιταλοπράμη, η νεφαζοδόνη, η βουπροπιόνη και η σιταλοπράμη.
Οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίτης εφαρμόζονται πλην της αντιμετώπισης της κατάθλιψης, στην αντιμετώπισης της κοινωνικής φοβίας, της διαταραχής πανικού, της διαταραχής μετατραυματικού στρες και της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, ενώ λόγω της καλύτερης ανοχής και των λιγότερων ανεπιθύμητων ενεργειών σε σχέση με τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και τους αναστολείς της μονοαμινοξειδάσης χρησιμοποιούνται σε πολύ μεγάλη συχνότητα.
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες των εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης είναι η διέγερση, η αγχώδης συνδρομή, η γενικευμένη αδυναμία, ιλιγγική συνδρομή, διαταραχή όρασης, ξηροστομία, υπεριδρωσία, αϋπνία, μείωση της λίμπιντο, δυσπεπτικά ενοχλήματα, δυσχέρεια στην ούρηση και το πολύ σοβαρό σεροτονινερικό σύνδρομο. Οι κινητικές διαταραχές δεν αναφέρονται μεταξύ των συχνών ανεπιθύμητων ενεργειών, καθώς η συχνότητά τους είναι μικρότερη από 1/1000, ενώ η συγχορήγηση δύο αντικαταθλιπτικών παραγόντων αυξάνει σημαντικά την συχνότητα αυτή. Τα εξωπυραμιδικά συμπτώματα που έχουν αναφερθεί από τις πραγματοποιθείσες μελέτες είναι ο τρόμος, η ακαθισία, δυστονικά φαινόμενα, η δυσκινησία και η όψιμη δυσκινησία.

Παθοφυσιολογία
Για την πραγματοποίηση μίας εκούσιες κίνησης είναι απαραίτητη η επίδραση των φλοιονωτιαίων δεματίων επί των νευρικών κυττάρων των προσθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού, ενώ ελέγχεται και τροποποιείται από τα βασικά γάγγλια των οποίων οι τελικές ίνες είναι GABAεργικές και ασκούν κατασταλτική επίδραση στο φλοιονωτιαίο δεμάτιο. Η συνολική επίδραση των βασικών γαγγλίων εξαρτάται από την ισορροπία μεταξύ ντοπαμίνης, που συντίθεται στην μέλαινα ουσία και ακετυλοχολίνης, η διαταραχή της οποίας οδηγεί σε διαταραχές της κινητικότητας που εκφράζονται κλινικά με υποκινητικά ή υπερκινητικά συμπτώματα.
Οι νευροληπτικοί παράγοντες, όπως είναι η αλοπεριδόλη, αποκλείουν τους ντοπαμινεργικούς υποδοχείς των βασικών γαγγλίων, με αποτέλεσμα να αποκλείουν την σύνδεσή τους με την ντοπαμίνη και ως εκ τούτου η διεγερτική δράση της ακετυλοχολίνης υπερισχύει και ο ασθενής εμφανίζει παρκινσωνικά συμπτώματα.
Οι πυρήνες της ραφής χρησιμοποιούν ως κύριο νευροδιαβιβαστή της σεροτονίνη και έχουν διάχυτες συνδέσεις με την μέλαινα ουσία (7). Νευροφυσιολογικές μελέτες κατέδειξαν πως η απελευθέρωση σεροτονίνης από τους πυρήνες της ραφής, καταστέλει τους νευρώνες του ραβδωτού σώματος, αποτέλεσμα που αναστρέφεται με την χορήγηση ανταγωνιστών της σεροτονίνης (8). Πιθανολογείται επομένως πως οι αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης, αυξάνοντας της διαθέσιμη σεροτονίνη, παράγουν αντίστοιχο αποτέλεσμα με τις νευροφυσιολογικές δοκιμασίες, ενώ έχει αποδειχθεί πως η χορήγηση φλουοξετίνης, αναστέλει την σύνθεση ντοπαμίνης στον φλοιό, το λιμβικό σύστημα, τον ιππόκαμπο και τα βασικά γάγγλια, ιδίως στο νεοραβδωτό σώμα (9).
Οι μηχανισμοί που εμπλέκονται στην εμφάνιση εξωπυραμιδικών συμπτωμάτων συνεπεία χορήγησης εκλεκτικών αναστολέων της σεροτονίνης πιθανότατα σχετίζονται με την συμμετοχή επιπλέον συστημάτων, όπως είναι το νοραδρενεργικό σύστημα και οι διασυνδέσεις μεταξύ των βασικών γαγγλίων και των πυρήνων του διεγκεφάλου και τους στελέχους (10, 11).
Η πιθανότητα εμφάνισης εξωπυραδικών συμπτωμάτων μετά από χορήγηση εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης συνδέεται με την αυξημένη ηλικία, την υψηλή δοσολογία, την συγχορήγηση νευροληπτικών παραγόντων, την ηπατική δυσλειτουργία και την υποκείμενη διαταραχής της μελανοραβδωτής οδού. Όσον αφορά στο φύλο, οι γυναίκες φαίνεται να είναι σε γενικές γραμμές περισσότερο ευαίσθητες από τους άνδρες, η λήψη των αντικαταθλιπτικών παραγόντων ωστόσο είναι σαφώς υψηλότερη μεταξύ των θηλέων ατόμων (12), ενώ οι άνδρες εμφανίζουν μεγαλύτερη συχνότητα δυσκινησίας.

Συμπέρασμα
Εν κατακλείδι η εμφάνιση εξωπυραμιδικών φαινομένων ως συνέπεια χορήγησης αντικαταθλιπτικών παραγόντων και συγκεκριμένα εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης, είναι εξαιρετικά σπάνια, ωστόσο η πιθανότητα εμφάνισής τους πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν κατά την χορήγησή τους, ιδίως σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών.

Βιβλιογραφία-περαιτέρω μελέτη
1. Delay J, Deniker P, Harl, et al. N-dimethylamino-prophylchlorophenothiazine (4560 RP) therapy of confusional states. Ann Med Psychol (Paris). 1952;110:398-403.
2. Foster AR, Lancaster NP. Disturbance of motor function during treatment with imipramine. Br Med J. 1959;2:1452-1453.
3. Leo RJ. Movement disorders associated with the serotonin selective reuptake inhibitors. J Clin Psychiatry. 1996;57:449-454.
4. Gerber PE, Lynd LD. Selective serotonin-reuptake inhibitor-induced movement disorders. Ann Pharmacother. 1998;32:692-698.
5. Gill HS, DeVane CL, Risch SC. Extrapyramidal symptoms associated with cyclic antidepressant treatment: A review of the literature and consolidating hypotheses. J Clin Psychopharmacol. 1997;17:377-389.
6. Schillevoort I, van Puijenbroek EP, de Boer A, et al. Extrapyramidal syndromes associated with selective serotonin reuptake inhibitors: a case-control study using spontaneous reports. Int Clin Psychopharmacol.2002;17:75-79
7. Davies J, Tongroach P (1978), Neuropharmacological studies on the nigro-striatal and raphe-striatal system in the rat. Eur J Pharmacol 51(2):91-100.
8. Dray A (1981), Serotonin in the basal ganglia: Functions and interactions with other neural pathways. J Physiol (Paris) 77:393-403
9. Baldessarini RJ, Marsh E (1990), Fluoxetine and side effects. Arch Gen Psychiatry 47(2):191-192.
10. Coulter DM, Pillans PI (1995), Fluoxetine and extrapyramidal side effects. Am J Psychiatry 152(1):122-125
11. Fibiger HC, Lloyd KG (1984), Neurobiological substrates of tardive dyskinesia: the GABA hypothesis. Trends Neurosci 7:462-464
12. Weissman MM, Klerman GL (1977), Sex differences and the epidemiology of depression. Arch Gen Psychiatry 34(1):98-111

Comments

comments

Τα σχόλια είναι κλειστά