Νόσος του Wilson (Ηπατοφακοειδής εκφύλιση)

myneuronews, "Νόσος του Wilson (Ηπατοφακοειδής εκφύλιση)," Γνωσιακή Βάση Νευρολογίας, Απρίλιος 1, 2015, https://myneurology.eu/archives/245.

Επιδημιολογία

Η συχνότητα της νόσου ανέρχεται σε 1/1000000 πληθυσμού.

Αιτιοπαθογένεια

Η νόσος οφείλεται στην διαταραχή του μεταβολισμού του χαλκού, ο οποίος είναι απαραίτητος στα βιολογικά συστήματα καθώς ενεργοποιεί την κυττοχρωμοξειδάση c και την ηλεκτρική οξειδάση, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται το σύστημα παραγωγής ενέργειας του κυττάρου. Έλλειψη χαλκού επηρεάζει άμεσα την σύνθεση φωσφολιποειδών με αποτέλεσμα την διαταραχή της μυελινογένεσης. Η ολική ποσότητα χαλκού η οποία υφίσταται στον οργανισμό του ενήλικα ανέρχεται στα 100gr και κατανέμεται κυρίως στο ήπαρ και τον εγκέφαλο, ενώ η καθημερινή ποσότητα που προσλαμβάνεται καθημερινά ανέρχεται στα 5gr και προέρχεται κυρίως από πρωτεΐνες. Η απορρόφησή του πραγματοποιείται στον στόμαχο, από όπου ο χαλκός φέρεται στο ήπαρ υπό την μορφή αμινοξέων και πεπτιδίων συνδεδεμένων με χαλκό και από εκεί φέρεται στο πλάσμα δια της σερουλοπλασμίνης ή απεκκρίνεται δια της χολής. Μέρος του χαλκού ενσωματώνεται στην κυττοχρωμοξειδάση C, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του αποθηκεύεται στην πρωτεΐνη μεταλλοθειονίνη. Η σερουλοπλασμίνη είναι μια πρωτεΐνη με μοριακό βάρος 151000 και μπορεί να συνδεθεί με 8 άτομα χαλκού. Περίπου το 3% του χαλκού στον ανθρώπινο οργανισμό είναι συνδεδεμένος με στην σερουλοπλασμίνη. Οι πάσχοντες από την νόσο του Wilson έχουν χαμηλότερα επίπεδα του φυσιολογικού χαλκού και σερολοπλασμίνης, ενώ τα επίπεδα αυτών στα ούρα είναι αυξημένα.

Νευροπαθολογικές αλλοιώσεις

Ο εγκέφαλος των πασχόντων παρουσιάζει διεύρυνση του κοιλιακού συστήματος, συνεπεία της ατροφίας των βασικών γαγγλίων. Ο φακοειδής πυρήνας είναι μαλακότερος, μικρότερος και εμφανίζει υποκίτρινη ή υπέρυθρη χροιά. Το κέλυφος του φακοειδή πυρήνα παρουσιάζει κυστική εκφύλιση, παρέχοντας την εικόνα σκωληκόβρωτου σχηματισμού. Η λευκή ουσία είναι δυνατόν να εμφανίζει νεκρωτικές περιοχές και ο φλοιός είναι λεπτότερος.

Μικροσκοπικά διαπιστώνεται αύξηση των νευρογλοιακών κυττάρων στο κέλυφος του φακοειδή πυρήνα και μεγάλου βαθμού νευρωνική απώλεια. Σπάνια παθολογικά στοιχεία είναι δυνατόν να εμφανίζονται στην μέλαινα ουσία, τον άνω ελαϊκό πυρήνα και την καλύπτρα του μέσου εγκεφάλου. Ο χαλκός παρατηρείται κυρίως εντός των ηπατικών κυττάρων υπό την μορφή μελαγχρωματικών κοκκίων και στον κερατοειδή υπό την μορφή του δακτυλίου Kayser-Fleischer.

Κλινικά χαρακτηριστικά

Το 50% των πασχόντων παρουσιάζει διαταραχή της ηπατικής λειτουργίας στο προκλινικό ακόμη στάδιο, ενώ το 40% αυτών εμφανίζει μυϊκούς σπασμούς, δυσκαμψία και δυσαρθρία και μικρός αριθμός εμφανίζει ψυχικές διαταραχές. Η έναρξη της νόσου πραγματοποιείται στην ηλικία των 11,4 ετών, ενώ τα νευρολογικά φαινόμενα εμφανίζονται στην ηλικία των 19 ετών και σε σπάνιες περιπτώσεις στην 4η και 5η δεκαετία της ζωής. Το σύνολο των νευρολογικών εκδηλώσεων συνίσταται σε τρόμος, χορειακές κινήσεις, καθήλωση του βλέμματος και αμιμία του προσώπου. Από ψυχιατρικής πλευράς περιγράφονται συχνά διαταραχές προσωπικότητας. Εντυπωσιακό εύρημα αποτελεί ο δακτύλιος των Kayser-Fleischer που εμφανίζεται στους οφθαλμούς και οφείλεται στην εναπόθεση κοκκίων χαλκού στην μεμβράνη Descemet και πρέπει να διαφοροδιαγνωσθεί από τον ψευδοδακτύλιο που οφείλεται στην εναπόθεση καροτινοειδών. Τέλος οι ασθενείς εμφανίζουν συχνά αιματολογικά προβλήματα, όπως είναι η αναιμία, η θροβοπενία και η πτώση της προθρομβίνης, του ινωδογόνου και των παραγόντων V και VII, νεφρική ανεπάρκεια με απώλεια ασβεστίου και φωσφόρου που οδηγεί σε οστεοπόρωση, γλυκοζουρία και εναπόθεση μελαγχρωστικής στην ράχη του άκρου ποδός λόγω της ενεργοποίησης της τυροσινάσης από τον χαλκό.

Διάγνωση και διαφορική διάγνωση

Η διάγνωση της νόσου στηρίζεται στην εκτίμηση των επιπέδων του χαλκού στο αίμα και τα ούρα και των επιπέδων σερολοπλασμίνης στο πλάσμα, ενώ η βιοψία ήπατος ενισχύει θέτει με βεβαιότητα την διάγνωση. Η διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει το σύνολο των εξωπυραμιδικών νοσημάτων και τις χορείες.

Case courtesy of A.Prof Frank Gaillard, Radiopaedia.org. From the case rID: 3872

 

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Η θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου του Wilson περιλαμβάνει την χορήγηση χηλικών παραγόντων, όπως είναι η πενικολλαμίνη που βελτιώνουν σημαντικά την ποιότητα ζωής των πασχόντων. Χειρουργική παρέμβαση για την αντιμετώπιση της πυλαίας υπέρτασης ενδεχομένως να βοηθήσει ένα ποσοστό ασθενών, ενώ στα τελικά στάδια της ηπατικής ανεπάρκειας απαιτείται μεταμόσχευση ήπατος. Οι ασθενείς πρέπει γενικά να αποφεύγουν τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε χαλκό, όπως είναι το ήπαρ, η σοκολάτα, τα φυστίκια, τα μανιτάρια και ο αστακός, ενώ καλό είναι να αποφεύγουν και την κατανάλωση νερού με υψηλά ποσοστά χαλκού.

Βιβλιογραφία-περαιτέρω μελέτη

Ala A, Walker AP, Ashkan K, Dooley JS, Schilsky ML (2007). “Wilson’s disease”. Lancet 369 (9559): 397–408. doi:10.1016/S0140-6736(07)60196-2. PMID 17276780.
Kinnier Wilson SA (1912). “Progressive lenticular degeneration: a familial nervous disease associated with cirrhosis of the liver” (PDF). Brain 34 (1): 295–507. doi:10.1093/brain/34.4.295.
Merle U, Schaefer M, Ferenci P, Stremmel W (2007). “Clinical presentation, diagnosis and long‐term outcome of Wilson’s disease: a cohort study”. Gut 56 (1): 115–20. doi:10.1136/gut.2005.087262. PMC 1856673. PMID 16709660.
Lorincz MT (2010). “Neurologic Wilson’s disease”. Annals of the New York Academy of Sciences 1184: 173–87. doi:10.1111/j.1749-6632.2009.05109.x. PMID 20146697.
Pagonabarraga, J; Goetz, C (2012). Biller, J, ed. Practical neurology (4th ed. ed.). Philadelphia: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins Heath. p. 282. ISBN 1451142633.
Yanoff, Myron; Jay S. Duker (2008). Ophthalmology (3rd ed. ed.). Edinburgh: Mosby. p. 411. ISBN 978-0323057516.
de Bie P, Muller P, Wijmenga C, Klomp LW (November 2007). “Molecular pathogenesis of Wilson and Menkes disease: correlation of mutations with molecular defects and disease phenotypes”. J. Med. Genet. 44 (11): 673–88. doi:10.1136/jmg.2007.052746. PMC 2752173. PMID 17717039.
Grubenbecher S, Stüve O, Hefter H, Korth C (2006). “Prion protein gene codon 129 modulates clinical course of neurological Wilson disease”. Neuroreport 17 (5): 549–52. doi:10.1097/01.wnr.0000209006.48105.90. PMID 16543824.
Roberts EA, Schilsky ML; Division Of Gastroenterology Nutrition (2003). “A practice guideline on Wilson disease” (PDF). Hepatology 37 (6): 1475–92. doi:10.1053/jhep.2003.50252. PMID 12774027. Missing |last2= in Authors list (help)
Lee, GR (1999). “Chapter 48: acquired hemolytic anaemias resulting from direct effects of infectious, chemical or physical agents”. In Lee GR, Foerster J, Lukens J et al. Wintrobe’s clinical hematology. vol 1 (10th ed.). Williams & Wilkins. p. 1298. ISBN 0-683-18242-0.
Shaver WA, Bhatt H, Combes B (1986). “Low serum alkaline phosphatase activity in Wilson’s disease”. Hepatology 6 (5): 859–63. doi:10.1002/hep.1840060509. PMID 3758940.
Das SK, Ray K (September 2006). “Wilson’s disease: an update”. Nat Clin Pract Neurol 2 (9): 482–93. doi:10.1038/ncpneuro0291. PMID 16932613.
Walshe JM (July 1996). “Treatment of Wilson’s disease: the historical background”. QJM 89 (7): 553–5. doi:10.1093/qjmed/89.7.553. PMID 8759497.
Brewer GJ, Askari FK (2005). “Wilson’s disease: clinical management and therapy”. Journal of Hepatology 42 (Suppl 1): 13–21. doi:10.1016/j.jhep.2004.11.013. PMID 15777568.
Robertson WM (February 2000). “Wilson’s disease”. Arch. Neurol. 57 (2): 276–7. doi:10.1001/archneur.57.2.276. PMID 10681092.
Cumings JN (1948). “The copper and iron content of brain and liver in the normal and in hepato-lenticular degeneration” (PDF). Brain 71 (Dec): 410–5. doi:10.1093/brain/71.4.410. PMID 18124738.
McIntyre N, Clink HM, Levi AJ, Cumings JN, Sherlock S (February 1967). “Hemolytic anemia in Wilson’s disease”. N. Engl. J. Med. 276 (8): 439–44. doi:10.1056/NEJM196702232760804. PMID 6018274.
Cumings JN (March 1951). “The effects of B.A.L. in hepatolenticular degeneration”. Brain 74 (1): 10–22. doi:10.1093/brain/74.1.10. PMID 14830662.
Denny-Brown D, Porter H (December 1951). “The effect of BAL (2,3-dimercaptopropanol) on hepatolenticular degeneration (Wilson’s disease)”. N. Engl. J. Med. 245 (24): 917–25. doi:10.1056/NEJM195112132452401. PMID 14882450.
Vilensky JA, Robertson WM, Gilman S (September 2002). “Denny-Brown, Wilson’s disease, and BAL (British antilewisite [2,3-dimercaptopropanol])”. Neurology 59 (6): 914–6. doi:10.1212/wnl.59.6.914. PMID 12297577.
Walshe JM (January 1956). “Wilson’s disease; new oral therapy”. Lancet 267 (6906): 25–6. doi:10.1016/S0140-6736(56)91859-1. PMID 13279157.
Walshe JM (March 1982). “Treatment of Wilson’s disease with trientine (triethylene tetramine) dihydrochloride”. Lancet 1 (8273): 643–7. doi:10.1016/S0140-6736(82)92201-2. PMID 6121964.
Harper PL, Walshe JM (December 1986). “Reversible pancytopenia secondary to treatment with tetrathiomolybdate”. Br. J. Haematol. 64 (4): 851–3. doi:10.1111/j.1365-2141.1986.tb02250.x. PMID 3801328.
Brewer GJ (January 2000). “Recognition, diagnosis, and management of Wilson’s disease”. Proc. Soc. Exp. Biol. Med. 223 (1): 39–46. doi:10.1046/j.1525-1373.2000.22305.x. PMID 10632959.
Bull PC, Thomas GR, Rommens JM, Forbes JR, Cox DW (1993). “The Wilson disease gene is a putative copper transporting P-type ATPase similar to the Menkes gene”. Nat. Genet. 5 (4): 327–37. doi:10.1038/ng1293-327. PMID 8298639.
Tanzi RE, Petrukhin K, Chernov I et al. (1993). “The Wilson disease gene is a copper transporting ATPase with homology to the Menkes disease gene”. Nat. Genet. 5 (4): 344–50. doi:10.1038/ng1293-344. PMID 8298641.
Sternlieb I, Twedt DC, Johnson GF et al. (1977). “Inherited copper toxicity of the liver in Bedlington terriers”. Proc. R. Soc. Med. 70 Suppl 3 (Suppl 3): 8–9. PMC 1543595. PMID 122681.
van De Sluis B, Rothuizen J, Pearson PL, van Oost BA, Wijmenga C (2002). “Identification of a new copper metabolism gene by positional cloning in a purebred dog population”. Hum. Mol. Genet. 11 (2): 165–73. doi:10.1093/hmg/11.2.165. PMID 11809725.
Müller T, van de Sluis B, Zhernakova A et al. (2003). “The canine copper toxicosis gene MURR1 does not cause non-Wilsonian hepatic copper toxicosis”. J. Hepatol. 38 (2): 164–8. doi:10.1016/S0168-8278(02)00356-2. PMID 12547404.

Τα σχόλια είναι κλειστά