Προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση (Steel-Richardson-Olzszewski syndrome)

myneuronews, "Προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση (Steel-Richardson-Olzszewski syndrome)," Γνωσιακή Βάση Νευρολογίας, Μάρτιος 30, 2015, https://myneurology.eu/archives/200.

Πρόκειται για νόσο που σχετίζεται με μεταλλάξεις της τ-πρωτεΐνης και χαρακτηρίζεται κλινικά από διαταραχές της βουλητικής οφθαλμοκίνησης, κορμική δυσκαμψία, διαταραχές της ισορροπίας και της βάδισης και βραδέως εγκαθιστάμενη άνοια.

Επιδημιολογικά στοιχεία

Η νόσος ξεκινά συνήθως στην έκτη δεκαετία της ζωής (45-75) και παρατηρείται σε συχνότητα 6,4 περιπτώσεων ανά 100000 πληθυσμού και μέση διάρκεια ζωής 9,7 έτη.

Αιτιοπαθογένεια

Η νόσος συνδέεται με μεταλλάξεις της τ-πρωτεΐνης και πιο συγκεκριμένα με τις μεταλλάξεις Ν 79Κ και P301-L. Η τ-πρωτεΐνη ανήκει στις πρωτεΐνες που συνδέονται με τις μικροσωληναριακές πρωτεΐνες, συνίσταται από έξι ισομορφές που διαφέρουν ως προς την παρουσία ή την έλλειψη αμονοξέων στο αμινοτελικό άκρο τους.

Κλινικές εκδηλώσεις

Το πλέον χαρακτηριστικό σύμπτωμα της νόσου είναι η αδυναμία βουλητικού ελέγχου των οφθαλμοκινητικών λειτουργιών, η οποία αρχικά εκδηλώνεται με αδυναμία στροφής του βλέμματος προς τα κάτω, στην συνέχεια προς τα άνω και τελικά εγκαθίσταται πλήρης αδυναμία των καθέτων κινήσεων και τέλος των πλαγίων σακκαδικών κινήσεων με αποτέλεσμα το βλέμμα να καθηλώνεται στην πρωτεύουσα θέση. Η διαταραχή της οφθαλμοκίνησης είναι δυνατόν να αποτελεί το μοναδικό φαινόμενο για πάνω από ένα χρόνο. Σταδιακώς εγκαθίσταται διαταραχή του σκαρδαμισμού, η συχνότητα του οποίου περιορίζεται σε μόλις 3-5 κινήσεις το λεπτό και σε μερικές περιπτώσεις βλεφαρόσπασμος. Ο οφθαλμοκινητικός νυσταγμός σταδιακώς καταργείται, οι αντανακλαστικές κινήσεις των βολβών ωστόσο υπό το κράτος εντόνων ακουστικών ερεθισμάτων, το κεφαλοοφθαλμικό αντανακλαστικό και η έκλυση νυσταγμού δια διακλυσμών διατηρούνται, καταδεικνύοντας τον υπερπυρηνικό χαρακτήρα της νόσου. Οι κινήσεις ανάγνωσης κατά τα αρχικά στάδια έχουν μαιανδρικό χαρακτήρα.
Παράλληλα με τα φαινόμενα από την οφθαλμοκίνηση αναπτύσσεται έντονη δυσκαμψία, που εκδηλώνεται κυρίως στους μέσους κορμικούς μύες και του μύες του αυχένα και ως εκ τούτου οι πάσχοντες προσλαμβάνουν χαρακτηριστική δυστονική-δυσκαμπτική θέση. Ο τρόμος κατά κανόνα είναι ήπιος και εκδηλώνεται αρχικά στα άνω άκρα, ενώ η αστάθεια βάδισης οδηγεί τους πάσχοντες σε πολλαπλές πτώσεις. Από την ψυχική σφαίρα, οι ασθενείς εμφανίζουν συχνά κατάθλιψη, συναισθηματική ακράτεια, διαταραχές της προσωπικότητας, διαταραχές ύπνου και άνοια η οποία έχει προϊούσα πορεία και χαρακτηρίζεται από διαταραχές της μνήμης και απάθεια. Ο ύπνος και ιδίως η φάση REM, που συνδέεται με του πυρήνες του δικτυωτού σχηματισμού του κατώτερου τμήματος του προμήκους διαταράσσεται σε υψηλή συχνότητα, με τους πάσχοντες να εμφανίζουν συχνές αυτόματες αφυπνίσεις και μείωση της ολικής διάρκειας του ύπνου.

Νευροπαθολογικά ευρήματα

Μακροσκοπικά διαπιστώνεται ατροφία του εγκεφάλου με διεύρυνση του κοιλιακού συστήματος και του υδραγωγού του Sylvius. Μικροσκοπικά παρατηρείται εκσεσημασμένη νευρωνική απώλεια στην ωχρά σφαίρα, την μέλαινα ουσία, το υποθαλάμιο σώμα του , τον ερυθρό πυρήνα, την περί του υδραγωγού φαιά ουσία, το τετράδυμο πέταλο, την ελαία, τον οδοντωτό πυρήνα της παρεγκεφαλίδας, του πυρήνες της ραφής, τον ιππόκαμπο και ενίοτε τον φλοιό των εγκεφαλικών ημισφαιρίων. Επιπλέον οι ανωτέρω περιοχές εμφανίζουν νευροϊνιδιακά τολύπια τα οποία συνίστανται από τ-πρωτεΐνη, αστροκυττάρωση και αύξηση του αριθμού των μικρογλοιακών κυττάρων του Hortega. Επιπλέον παρατηρείται περιαγγειακή διήθηση από μικρογλοιακά κύτταρα, κοκκιοκενοτοπιώδης εκφύλιση και μείωση του δενδριτκού πεδίου των εναπομεινάντων νευρικών κυττάρων.
Η μελέτη υπό το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο αποκαλύτει την παρουσία των νευροϊνιδιακών τολυπίων τα οποία διαφέρουν από αυτά της νόσου του Alzheimer, καθώς η διάμετρός του ανέρχεται στα 15nm σε αντίθεση με τα 10nm στην νόσο του Alzheimer. Συχνά παρατηρούνται αντισώματα προς την τ-πρωτεΐνη.

Διαφορική διάγνωση και διαγνωστική προσέγγιση

Η διαφορική διάγνωση της νόσου πρέπει να γίνει από:
1. Την νόσο του Parkinson, που διαφέρει ως προς την συχνότητα και την βαρύτητα των διαταραχών της οφθαλμοκίνησης.
2. Την νόσο με τα διάχυτα σωμάτια του Lewy, όπου δεν παρατηρούνται διαταραχές της οφθαλμοκίνησης και προέχουν οι οπτικές ψευδαισθήσεις και η άνοια.
3. Την ατροφία πολλαπλών συστημάτων, όπου προέχουν τα συμπτώματα από το αυτόνομο νευρικό σύστημα,
4. Την αγγειακή άνοια, στην οποία συνυπάρχουν εκδηλώσεις από το πυραμιδικό σύστημα και παρεγκεφαλιδικά φαινόμενα.
5. Την φλοιοβασική εκφύλιση, όπου είναι έκδηλα τα απρακτικά φαινόμενα και το παθογνωμονικό φαινόμενο του ξένου μέλους.
6. Την μυασθένεια που μπορεί να εκδηλωθεί με διαταραχή της οφθαλμοκίνησης, διαφέρει ωστόσο σημαντικά η κλινική της εικόνα και δεν εμφανίζει διαταραχή των καθέτων κινήσεων.
7. Την νευροακανθοκύττωση, όπου παρατηρούνται διαταραχές της οφθαλμοκίνησης, αλλά παράλληλα προεξάρχουν υπερκινητικά φαινόμενα.
Η διαγνωστική προσέγγιση περιλαμβάνει πέρα από την κλινική εξέταση και την λήψη λεπτομερούς ιστορικού, την διενέργεια μαγνητικής τομογραφίας εγκεφάλου που αποκαλύπτει ατροφία του εγκεφάλου με διάταση του υδραγωγού του Sylvius και του οπισθίου τριτημορίου της τρίτης κοιλίας, διεύρυνση του μεσοσκελιαίου βόρθου και λέπτυνση του τετραδύμου πετάλου, με αποτέλεσμα να απεικονίζεται το χαρακτηριστικό σημείο «humming bird sign».

Η μαγνητικής φασματοσκοπία βοηθά στην διάκριση της προϊούσας υπερπυρηνικής παράλυσης από την νόσο του Parkinson, ενώ η ποζιτρονιακή τομογραφία και το SPECT αποκαλύπτουν υπομεταβολισμό του μετωπιαίου λοβού και των προμετωπιαίων περιοχών. Το DAT-Scan καταδεικνύει ελάττωση των υποδοχεών της ντοπαμίνης στον κερκοφόρο πυρήνα και το κέλυφος του φακοειδούς, ενώ η εξέταση του ΕΝΥ αποκαλύπτει συχνά αυξημένα επίπεδα λευκώματος και τ-πρωτεΐνης.

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι μάλλον συμπτωματική και όχι αιτιολογική. Η λεβοντόπα σε υψηλή δοσολογία και οι αγωνιστές της ντοπαμίνης έχουν εφαρμοστεί με ικανοποιητικό αποτέλεσμα ως προς την δυσκαμψία. Η αμιτρυπτιλίνη χρησιμοποιείται με επιτυχία στην αντιμετώπιση της υφιστάμενης κατάθλιψης και της σιελόρροιας και τέλος η χορήγηση ζολπιδέμης ενδεχομένως να δρα ευεργετικά στην βελτίωση της οφθαλμοκίνησης.
Πέραν των φαρμακευτικών παραγόντων, η φυσικοθεραπεία, η λογοθεραπεία και η ψυχοθεραπευτική συμπληρώνουν τις θεραπευτικές προσπάθειες. Στα προχωρημένα στάδια της νόσου η γαστροστομία συμβάλλει στην προφύλαξη από εισροφήσεις και εξασφαλίζει την σίτιση των πασχόντων.

 

Βιβλιογραφία-περαιτέρω μελέτη

Richardson JC, Steele J, Olszewski J (1963). “Supranuclear ophthalmoplegia, pseudobulbar palsy, nuchal dystonia and dementia. A clinical report on eight cases of ‘heterogeneous system degeneration'”. Transactions of the American Neurological Association 88: 25–9. PMID 14272249.

Steele JC, Richardson JC, Olszewski J (April 1964). “Progressive supranuclear palsy: a heterogeneous degeneration involving brain stem, basal ganglia and cerebellum with vertical gaze and pseudobulbar palsy, nuchal dystonia and dementia”. Archives of Neurology 10: 333–59. doi:10.1001/archneur.1964.00460160003001. PMID 14107684.

Rizzo G; Martinelli P; Manners D et al. (October 2008). “Diffusion-weighted brain imaging study of patients with clinical diagnosis of corticobasal degeneration, progressive supranuclear palsy and Parkinson’s disease”. Brain 131 (Pt 10): 2690–700. doi:10.1093/brain/awn195. PMID 18819991.

Litvan I, Campbell G, Mangone CA, Verny M, McKee A, Chaudhuri KR, Jellinger K, Pearce RK, D’Olhaberriague L. (Jan 1997). “Which clinical features differentiate progressive supranuclear palsy (Steele-Richardson-Olszewski syndrome) from related disorders? A clinicopathological study”. Brain. 120 (1): 65–74. doi:10.1093/brain/120.1.65. PMID 9055798.

Online ‘Mendelian Inheritance in Man’ (OMIM) 601104

Amano N, Iwabuchi K, Yokoi S (January 1989). “[The reappraisal study of the ultrastructure of Alzheimer’s neurofibrillary tangles in three cases of progressive supranuclear palsy]”. Nō to Shinkei (in Japanese) 41 (1): 35–44. PMID 2655673.

Luc Buée; André Delacourte (1999). “Comparative biochemistry of tau in progressive supranuclear palsy, corticobasal degeneration, FTDP-17 and Pick’s disease”. Brain Pathology 9 (4): 681–93. doi:10.1111/j.1750-3639.1999.tb00550.x. PMID 10517507.

Uchikado H, DelleDonne A, Ahmed Z, Dickson DW (April 2006). “Lewy bodies in progressive supranuclear palsy represent an independent disease process”. Journal of Neuropathology and Experimental Neurology 65 (4): 387–95. doi:10.1097/01.jnen.0000218449.17073.43. PMID 16691119.

Keith-Rokosh J, Ang LC (November 2008). “Progressive supranuclear palsy: a review of co-existing neurodegeneration”. The Canadian Journal of Neurological Sciences 35 (5): 602–8. PMID 19235444.

Kertesz A, Munoz D (2004). “Relationship between frontotemporal dementia and corticobasal degeneration/progressive supranuclear palsy”. Dementia and Geriatric Cognitive Disorders 17 (4): 282–6. doi:10.1159/000077155. PMID 15178937.

Katsuse, O; Iseki, E; Arai, T; Akiyama, H; Togo, T; Uchikado, H; Kato, M; Andrew Lees et al. (September 2003). “4-repeat tauopathy sharing pathological and biochemical features of corticobasal degeneration and progressive supranuclear palsy”. Acta Neuropathologica 106 (3): 251–60. doi:10.1007/s00401-003-0728-8. PMID 12802605.

Hattori M, Hashizume Y, Yoshida M (August 2003). “Distribution of astrocytic plaques in the corticobasal degeneration brain and comparison with tuft-shaped astrocytes in the progressive supranuclear palsy brain”. Acta Neuropathologica 106 (2): 143–9. doi:10.1007/s00401-003-0711-4. PMID 12732936.

Komori, T; Arai, N; Oda, M; Nakayama, H; Mori, H; Yagishita, S; Takahashi, T; Komori T, Arai N, Oda M, Nakayama H, Mori H, Yagishita S, Takahashi T, Amano N, Murayama S, Murakami S, Shibata N, Kobayashi M, Sasaki S, Iwata M. et al. (Oct 1998). “Astrocytic plaques and tufts of abnormal fibers do not coexist in corticobasal degeneration and progressive supranuclear palsy”. Acta Neuropathologica 96 (4): 401–8. doi:10.1007/s004010050911. PMID 9797005.

Wang, LN; Zhu, MW; Feng, YQ; Wang, JH (2006). “Pick’s disease with Pick bodies combined with progressive supranuclear palsy without tuft-shaped astrocytes: a clinical, neuroradiologic and pathological study of an autopsied case”. Neuropathology : official journal of the Japanese Society of Neuropathology 26 (3): 222–30. doi:10.1111/j.1440-1789.2006.00671.x. PMID 16771179.

Williams, DR; De Silva, R; Paviour, DC; Pittman, A; Watt, HC; Kilford, L; Holton, JL; Williams DR, de Silva R, Paviour DC, Pittman A, Watt HC, Kilford L, Holton JL, Revesz T, Lees AJ.; Lees, AJ (Jun 2005). “Characteristics of two distinct clinical phenotypes in pathologically proven progressive supranuclear palsy: Richardson’s syndrome and PSP-parkinsonism”. Brain 128 (6): 1247–58. doi:10.1093/brain/awh488. PMID 15788542.

Nijboer H, Dautzenberg PL. (Jun 2009). “[Progressive supranucleair palsy: acetylcholineeserase-inhibitor a possible therapy?]”. Tijdschr Gerontol Geriatr. 40 (3): 133–7. PMID 19731749.

Liepelt I, Gaenslen A, Godau J, Di Santo A, Schweitzer KJ, Gasser T, Berg D. (Jan 2010). “Rivastigmine for the treatment of dementia in patients with progressive supranuclear palsy: Clinical observations as a basis for power calculations and safety analysis”. Alzheimers Dement. 6 (1): 70–4. doi:10.1016/j.jalz.2009.04.1231. PMID 20129321.

Abe, K (January 2008). “Zolpidem therapy for movement disorders.”. Recent patents on CNS drug discovery 3 (1): 55–60. doi:10.2174/157488908783421519. PMID 18221242.

Barsottini, OG; Felício, AC; Aquino, CC; Pedroso, JL (December 2010). “Progressive supranuclear palsy: new concepts.”. Arquivos de neuro-psiquiatria 68 (6): 938–46. doi:10.1590/S0004-282X2010000600020. PMID 21243256.

Zampieri, Cris; Di Fabio, Richard (June 2006). “Progressive Supranuclear Palsy: Disease Profile and Rehabilitation Strategies”. Physical Therapy 86 (6): 870–80. PMID 16737412.

van Balken, Irene; Litvan, Irene (May 2006). “Current and Future Treatments in Progressive Supranuclear Palsy”. Current Treatment Options in Neurology 8 (3): 211–23. doi:10.1007/s11940-006-0012-z. PMID 16569380.

Golbe, Lawrence (November 2001). “Progressive Supranuclear Palsy”. Current Treatment Options in Neurology 3 (6): 473–477. doi:10.1007/s11940-001-0010-0. PMID 11581524.

“Teel Bivins Services Held Today in Amarillo, October 29, 2009”. Texas Insider. Retrieved October 30, 2009.

“Retired U.S. District Court Judge A.J. “Buddy” McNamara, 78, died Tuesday”. New Orleans Times-Picayune. Retrieved December 3, 2014.

“Dr Anne Turner”. Dignity in Dying. Retrieved 2009-01-25.

Elkind, Peter; Sellers, Patricia; Burke, Doris (November 21, 2011). “The Fight of Richard Rainwater’s Life”. Fortune 164 (8): 126–140.

“K. Lamar Alsop, Violinist in a Musical Family, Dies at 85”. Retrieved 2014-02-09.

“John Attenborough, youngest brother of David and Richard Attenborough (obituary)”. Daily Echo (Bournmouth). 31 December 2012. Retrieved 8 December 2013.

Comments

comments

Τα σχόλια είναι κλειστά