Νόσος του Parkinson

myneuronews, "Νόσος του Parkinson," Γνωσιακή Βάση Νευρολογίας, Μάρτιος 27, 2015, https://myneurology.eu/archives/160.

Προϊούσα νευροεκφυλιστική νόσος που χαρακτηρίζεται κλινικά από τρόμο, δυσκαμψία, βραδυκινησία και βραδυφρένεια και σχετίζεται με διαταραχή της ντοπαμινεργικής οδού.

Επιδημιολογία

Αποτελεί την συχνότερη νόσο μεταξύ των κινητικών διαταραχών, καθώς εμφανίζεται στο 1% του πληθυσμού σε άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών και 2,6% άνω των 85 ετών. Η συχνότητά της είναι μεγαλύτερη στους άνδρες (1,5/1), ενώ η μέση ηλικία έναρξης είναι τα 66 έτη, χωρίς να αποκλείονται πρώιμες ή όψιμες μορφές της νόσου. Η κατανομή της νόσου είναι υψηλότερη στην Ευρώπη και της Βόρεια Αμερική σε σχέση με την Νότια Αμερική, την Αφρική και την Ασία. Η χρήση καπνού φαίνεται να επιδρά προασπιστικά επί της νόσου.

Αιτιοπαθογένεια

Το κύριο χαρακτηριστικό της νόσου του Parkinson είναι η διαταραχή του ντοπαμινεργικού συστήματος και πιο συγκεκριμένα η εκφύλιση των νευρώνων της συμπαγούς μοίρας της μέλαινας ουσίας του εγκεφάλου, που συνθέτουν ντοπαμίνη. Επιπλέον εκφυλιστικές αλλοιώσεις υφίστανται οι νευρώνες του υπομέλανος τόπου και οι σεροτονινεργικοί νευρώνες των πυρήνων της ραφής. Μέχρι σήμερα έχουν περιγραφεί πολυάριθμοι αιτιολογικοί παράγοντες μεταξύ των οποίων οι σημαντικότεροι και επικρατέστεροι είναι η οξειδωτική καταπόνηση των νευρώνων της μέλαινας ουσίας, οι οποίοι λόγω της μεγαλύτερης περιεκτικότητας σιδήρου και των χαμηλότερων επιπέδων γλουταθειόνης είναι ιδιαίτερα ευπαθείς, η αυξημένη διεγερσιμότητα των NMDA υποδοχέων, που διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο στα φαινόμενα on-off, και η αυξημένη είσοδος ιόντων ασβεστίου εντός των κυττάρων, η δράση νευροτοξινών (MPTP), έκθεση σε βαρέα μέταλλα (χαλκός, μόλυβδος, σίδηρος, μαγγάνιο) και οι γενετικοί παράγοντες. Τέλος, από τις εργασίες του Braak και την νευροπαθολογική σταδιοποίηση της νόσου, υποστηρίζεται η άποψη της επίδρασης εξωγενούς παράγοντα που εισέρχεται μέσω του γαστρεντερικού συστήματος και των μυεντερικών πλεγμάτων στο πνευμονογαστρικό νεύρο και από εκεί στον πυρήνα αυτού και επεκτείνται προς τις υπόλοιπες δομές επιτείνοντας την νευροεκφύλιση.

Στοιχεία γενετικής

Γενετικές μελέτες επί των κληρονομικών μορφών της νόσου, που αποτελούν το 5% των περιπτώσεων, κατέδειξαν σύνδεση της με τα εξής γονίδια:
1. PARK 1. Εντοπίζεται στην θέση 4q21 και περιγράφηκε σε Ιταλικές και Ελληνικές οικογένειες, όπως και σε σποραδικές μορφές και συνδέεται με την κωδικοποίηση της α-συνουκλεΐνης, η μέση υδρόφοβη μοίρα της οποίες βρίσκεται εντός των σωματίων του Lewy.
2. PARK 2. Το γονίδιο εντοπίζεται στην θέση 6q25, κωδικοποιεί την παρκίνη, μίας λιγκάσης της ουπικιτίνης που συνδέεται με την απομάκρυνση μη χρήσιμων πρωτεϊνών από το κυτταρόπλασμα και σχετίζεται με την νεανική μορφή της νόσου, η οποία χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη ευαισθησία στην L-Dopa.
3. PARK 3. Εντοπίζεται στη θέση 2p13 και θεωρείται υπεύθυνο για τις σποραδικές μορφές της νόσου. Οι πάσχοντες φέρουν σωμάτια του Lewy στην μέλαινα ουσία, ενώ το γονίδιο σχετίζεται με την κωδικοποίηση του μετατρεπτικού αυξητικού παράγοντα –α (TGF-α).
4. PARK 4. Εντοπίζεται στην θέση 4p15 και θεωρείται υπεύθυνο για περιπτώσεις μεταδιδόμενες κατά τον υπολειπόμενο χαρακτήρα. Σήμερα η ανάμιξη του εν λόγω γονιδίου αμφισβητείται.
5. PARK 5. Εντοπίζεται στην θέση 4p14 και μεταδίδεται κατά τον αυτοσωματικό επικρατούντα χαρακτήρα.
6. PARK 6. Εντοπίζεται στην θέση 1p35-36 και μεταδίδεται κατά τον αυτοσωματικό υπολειπόμενο χαρακτήρα.
7. PARK 7. Εντοπίζεται στην θέση 1p36, μεταδίδεται κατά τον αυτοσωματικό υπολειπόμενο χαρακτήρα και σχετίζεται με ηλικία έναρξης εντός της 3ης και 4ης δεκαετίας της ζωής.
8. PARK 8. Κωδικοποιεί την πρωτεΐνη νταρνταρίνη, μια κυτταροπλασματική πρωτεΐνη και σχετίζεται με την εμφάνιση της νόσου στους Ιουδαίους Εσκενάζι, ενώ θεωρείται υπεύθυνο για το 1% των σποραδικών μορφών της νόσου.
9. NR4A2. Εντοπίζεται στην θέση 2q22 και σχετίζεται με την ανάπτυξη και ταυτοποίηση των ντοπαμινεργικών νευρώνων. Μεταδίδεται κατά τον αυτοσωματικό επικρατούντα χαρακτήρα.
10. Xq13.1. Σχετίζεται με έντονες δυστονίες στην νόσο.

Νευροπαθολογικά στοιχεία

Μακροσκοπικά δεν παρατηρούνται ιδιαίτερες αλλοιώσεις, πλην μιας ήπιας ατροφίας και διεύρυνσης των κοιλιών. Σε διατομή παρατηρείται αποχρωματισμός της μέλαινας ουσίας και μερικός αποχρωματισμός του υπομέλανος τόπου.
Μικροσκοπικά παρατηρείται ελάττωση του πληθυσμού των νευρώνων της συμπαγούς μοίρας της μέλαινας ουσίας, εξωκυττάρια εναπόθεση χρωματίνης και αστροκυτταρική υπερπλασία. Εντός των κυττάρων της μέλαινας ουσίας παρατηρούντα εωσινόφιλα έγκλειστα, τα σωμάτια του Lewy, τα οποία παρατηρούνται επιπλέον στους συμπαθητικούς νευρώνες του υποθαλάμου, εντός των γαγγλίων της συμπαθητικής αλύσου και στον μεικτό πυρήνα του πνευμονογαστρικού. Σύμφωνα με την σταδιοποίηση κατά Braak, στο πρώτο στάδιο τα σωμάτια Lewy βρίσκονται στον μεικτό πυρήνα και στον πρόσθιο οσφρητικό πυρήνα και στην συνέχεια διασπείρονται στην μέλαινα ουσία και τον φλοιό.
Στο επίπεδο του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου τα σωμάτια του Lewy φαίνεται ότι συνίστανται από διάμεσα ινίδια και οσμιόφιλα κυστίδια. Παράλληλα παρατηρούνται ευρείες συναπτικές αλλοιώσεις στην ωχρά σφαίρα και τον κερκκοφόρο πυρήνα, όπως και μιτοχονδριακές αλλοιώσεις των νευρώνων της συμπαγούς μοίρας της μέλαινας ουσίας.

Κλινικά χαρακτηριστικά

Κατά τα αρχικά στάδια της νόσου εμφανίζονται αμβληχρά συμπτώματα, που περιλαμβάνουν ελαφρά επιβράδυνση των κινήσεων και δυσκαμψία, κατά κανόνα ετερόπλευρη, υποσημαινόμενο τρόμο ηρεμίας των άκρων και δυσχέρεια στην επιτέλεση των λεπτών και επιδέξιων κινήσεων. Κατά την εξέλιξη της νόσου εμφανίζεται η κλασική τετράδα συμπτωμάτων που περιλαμβάνει υποκινησία-βραδυκινησία, τρόμο ηρεμίας, διαταραχή των αντανακλαστικών στάσης και δυσκαμψία. Ο ασθενής σταδιακά καθίσταται υποφωνικός, με λόγο μονότονο, το πρόσωπο χαρακτηρίζεται ως άμιμο, ενώ βραδυφρένεια και φαινόμενα σωματικής και νοητικής κόπωσης συμπληρώνουν το φάσμα της νόσου. Από την ψυχική σφαίρα συχνά εμφανίζεται κατάθλιψη. Οι ασθενείς σταδιακά αδυνατούν να ανεγερθούν από την καθιστή θέση ή να στραφούν ετεροπλεύρως επί της κλίνης τους και το βάδισμά τους χαρακτηρίζεται από μικρά βήματα και αύξηση της ταχύτητας με προσθιώθηση στην συνέχεια, ενώ αν διακόπτεται οι ασθενείς αδυνατούν αρχικά να ξεκινήσουν εκ νέου (freezing). Κατά τα προχωρημένα στάδια εμφανίζονται συχνές πτώσεις, εξαιτίας των οποίων οι ασθενείς υφίστανται κακώσεις και κατάγματα. Λόγω της διαταραχής του μεταβολισμού της ντοπαμίνης στους νευρώνες του αμφιβληστροειδούς, οι ασθενείς εμφανίζουν συχνά διαταραχή στην χρωματική αντίληψη. Ο ύπνος είναι κατά κανόνα διαταραγμένος και συνοδεύεται από το φαινόμενο των ανήσυχων άκρων, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να εμφανίζουν ημερήσια υπνηλία. Οπτικές ψευδαισθήσεις εμφανίζονται σπάνια στην νόσο του Parkinson και σχετίζονται με την θεραπευτική αντιμετώπιση με L-Dopa. Δεν είναι σπάνια η παράλληλη εμφάνιση άνοιας σε ένα ποσοστό 10-15%, η οποία σχετίζεται με την μακρά διάρκεια της νόσου και την ηλικία του πάσχοντα. Λόγω των διαταραχών της κατάποσης οι ασθενείς εμφανίζουν σιελόρροια και ένα ποσοστό αυτών έχει την τάση για ορθοστατική υπόταση και συγκοπικά επεισόδια. Τέλος οι πάσχοντες από την νόσο του Parkinson εμφανίζουν μειωμένο σκαρδαμισμό.

Κλινική εξέταση

Η δυσκαμψία έχει ομότιμο χαρακτήρα κατά τους καμπτήρες και εκτείνοντες, ενώ ο τρόμος εμφανίζεται στην ηρεμία και έχει συχνότητα 4-7 κύκλων το δευτερόλεπτο, είναι καπτικός εκτατικόςς, πρηνιστικός-υπτιαστικός και προσδίδει πολλές φορές τον χαρακτήρα κίνησης καταμέτρησης κερμάτων. Συχνά φαινόμενα αποτελούν ο τρόμος της γλώσσας και της κάτω γνάθου. Η οφθαλμοκίνηση δεν επηρεάζεται, σε αντίθεση με την προϊούσα υπερπυρηνική εκφυλιση, ενώ κατά την πλήξη του ριζορρινίου οι πάσχοντες συσπούν έντονα και κατ’ επανάληψη τα βλέφαρα (σημείο του Wilson). Παρόλο που οι ασθενείς συχνά αιτιώνται άλγη στον κορμό και τα άκρα και δυσαισθησίες, αντικειμενικά δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν. Σε ποσοστό 38% των πασχόντων εμφανίζεται υποσμία, ή ανοσμία.
Η νόσος κλινικά διακρίνεται στην μορφή που προεξάρχει ο τρόμος, στην μορφή που προεξάρχει η δυσκαμψία, η αστάθεια και οι διαταραχές βάδισης και την μορφή όπου ο τρόμος και η δυσκαμψία εμφανίζονται ομότιμα.

Εικόνα 4. Σωμάτιο Lewy εντός νευρώνα. Χρώση ανοσοιστοχημείας έναντι της α-συνουκλεΐνης. Μεγέθυνση 400Χ. πηγή: http://en.wikipedia.org/wiki/Braak_staging#/media/File:Lewy_Body_alphaSynuclein.jpg, Marvin 101-Own Network

Εικόνα 4. Σωμάτιο Lewy εντός νευρώνα. Χρώση ανοσοιστοχημείας έναντι της α-συνουκλεΐνης. Μεγέθυνση 400Χ. πηγή: http://en.wikipedia.org/wiki/Braak_staging#/media/File:Lewy_Body_alphaSynuclein.jpg, Marvin 101-Own Network

 

Διάγνωση και διαφορική διάγνωση

Η διάγνωση της νόσου βασίζεται στο ιστορικό του ασθενούς, την κλινική εξέταση, την ανταπόκριση στην L-Dopa και τον παρακλινικό έλεγχο που περιλαμβάνει την ποζιτρονιακή τομογραφία με χορήγηση φθοριωμένης dopa, χαμηλή συγκέντρωση της οποίας παρατηρείται στα βασικά γάγγλια, την εκτίμηση των υποδοχέων της ντοπαμίνης στο ραβδωτό σώμα με ποζιτρονιακή τομογραφία, ενώ η φωτονιακή τομογραφία δύναται να επισημάνει την νόσο κατά τα αρχικά στάδια καταδεικνύοντας την ελαττωμένη προσυναπτική διακίνηση των κατεχολαμινών και ιδίως της ντοπαμίνης. Η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου καταδεικνύει γενικευμένη ατροφία, ιδίως στα προχωρημένα στάδια και μεταβολή του σήματος της μέλαινας ουσίας στο εγκεφαλικό στέλεχος. Η μαγνητική φασματοσκοπία καταδεικνύει ελάττωση των σχέσεων Ν-ακτευλοασπαρτικού οξέος προς την κρεατίνη στο κέλυφος του φακοειδούς πυρήνα και την κροταφοβρεγματική περιοχή.
Η διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει:
1. τον ιδιοπαθή τρόμο, ο οποίος έχει μεγαλύτερη συχνότητα, αφορά και στην κεφαλή, υφίεται με την λήψη αιθυλικής αλκοόλης και δεν χαρακτηρίζεται από βραδυκινησία.
2. Τον φαρμακευτικό παρκινσωνισμό, ο οποίος ακολουθεί την λήψη νευροληπτικών, αμοξαπίνης, ανταγωνιστών διαύλων ασβεστίου, μετοκλοπραμίδης, λιθίου, φαινυτοΐνης ή βαλπροϊκού νατρίου
3. Τον μετεγκεφαλιτιδικό παρκινσωνισμό, που παρατηρήθηκε εν εκτάσει στην Κεντρική Ευρώπη μετά τον 1ο παγκόσμιο πόλεμο στην επιδημία της εγκεφαλίτιδας του Von Economo, ή ακολουθεί την ιογενή ιαπωνική εγκεφαλίτιδα τύπου Β. Ο τρόμος στην περίπτωση αυτή έχει μικρότερη συχνότητα, 1-3 Hz, ενώ στο ΕΝΥ των πασχόντων παρατηρούνται υψηλά επίπεδα τ-πρωτεΐνης.
4. Τον αγγειακό παρκινσωνισμό, ο οποίος αναπτύσσεται ως απότοκος εμφράκτων των βασικών γαγγλίων και χαρακτηρίζεται ομότιμη και συμμετρική κατανομή των κλινικών φαινομένων, καθώς και συναισθηματική ευμεταβλητότητα.
5. Την προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση που χαρακτηρίζεται από μέση κορμική δυσκαμψία και διαταραχές των καθέτων κινήσεων των οφθαλμών.
6. Το σύνδρομο ημιατροφίας-ημιπαρκινσωνισμού, όπου οι πάσχοντες εμφανίζουν ημιατροφία προσώπου ή των μελών και εξωπυραμιδικά φαινόμενα.
7. Την ατροφία πολλαπλών συστημάτων, που συνοδεύεται από διαταραχές του αυτονόμου νευρικού συστήματος, μυοκλονίες, σφιγκτηριακές διαταραχές, διαταραχές ύπνου και αναπνευστικές διαταραχές.
8. Την νόσο του Wilson, που οφείλεται στην διαταραχή του μεταβολισμού του χαλκού.
9. Τον υδροκέφαλο χαμηλής πίεσης, που χαρακτηρίζεται από την τριάδα του Hakim: άνοια, ορθοκυστικές διαταραχές και αταξικό βάδισμα, περιλαμβάνει ωστόσο και σημεία παρκινσωνισμού.
10. Τον υπερθυρεοειδισμό,
11. Την κοιλιακάκη,
12. Το σύνδρομο Lubag, που προσβάλλει άρρενες καταγόμενους από τις Φιλιππίνες και χαρακτηρίζεται από δυστονία και παρκινσωνισμό,
13. Την εγκεφαλίτιδα του AIDS,
14. Την οικογενή επασβέστωση των βασικών γαγγλίων,
15. Την εγκεφαλοπάθεια των πυγμάχων,
16. Την φλοιοβασική εκφύλιση που χαρακτηρίζεται από απρακτικά φαινόμενα, μυοκλονίες και το φαινόμενο του ξένου μέλους, συχνά δε συνοδεύεται από διαταραχές των ανώτερων φλοιϊκών λειτουργιών.
17. Την υποκινητική κατάθλιψη,
18. Την νόσο με διάχυτα σωμάτια του Lewy, που χαρακτηρίζεται από άνοια και οπτικές ψευδαισθήσεις σε μεγάλο ποσοστό.
19. Τον υποτύπο της νόσου Creutzfeldt-Jakob που χαρακτηρίζεται από ραγδαία εξέλιξη

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Η θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου του Parkinson περιλαμβάνει την χορήγηση L-Dopa και αγωνιστών της ντοπαμίνης, ανταγωνιστών του γλουταμινικού, αντιχολινεργικών πόντων, αναστολέων της COMT και αναστολέων της ΜΑΟ.

L-Dopa

Η L-Dopa(λεβιντόπα) είναι ο πλέον αποτελεσματικός παράγοντας στην αντιμετώπιση της νόσου του Parkinson. Αν και αρχικά οι ασθενείς ανέχονται καλά την χορήγηση, χωρίς να εμφανίζουν πολλές ανεπιθύμητες ενέργειες, στην πορεία της νόσου η μείωση του αριθμού των νευρώνων της μέλαινας ουσίας οδηγεί στην εμφάνιση δυσκινησιών, ενώ η αυξημένη ευαισθησία στην L-Dopa χαρακτηρίζει την νεανική μορφή της νόσου με μετάλλαξη της παρκίνης. Η L-Dopa χορηγείται σε συνδυασμό με αναστολέα της αποκαρβοξυλάσης (καρβιντόπα), ο οποίος δεν διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, αυξάνει την διαθεσιμότητά της στο ΚΝΣ και μειώνει τις περιφερικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Συνδυασμός καρβιντόπα / λεβοντόπα χορηγείται σε αρχική δόση1/2-1Tb των 25/100mg δύο ή τρεις φορές ημερησίως με σταδιακή αύξηση μέχρι την βελτίωση των συμπτωμάτων και συνήθη δόση σταθεροποίησης τα 50/250mg τέσσερις φορές ημερησίως. Συνδυασμός με αναστολέα της κατεχολο-μεθυλ-τρανσφεράσης (εντακαπόνη) αυξάνει ακόμη περισσότερο την διαθεσιμότητα της λεβοντόπα, αποτρέποντας την διάσπασή της. Τέλος η χορήγηση βραδείας και μακράς αποδέσμευσης βοηθά στον έλεγχο των συμπτωμάτων, ιδίως κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αξίζει να σημειωθεί πως η ρύθμιση της δόσης είναι κατά κανόνα εμπειρική και διαφορετική για τον κάθε ασθενή και πως παρόλο που η βελτίωση των συμπτωμάτων μπορεί να είναι άμεση, υψηλή δοσολογία μπορεί να συνοδεύεται από αθροιστικές ανεπιθύμητες ενέργειες στην πορεία της θεραπείας. Οι κυριότερες ανεπιθύμητες ενέργειες της λεβοντόπα είναι οι υπερκινησίες (χορειοαθετωσικές κινήσεις, βλεφαρόσπασμος) που αντιμετωπίζονται με διαίρεση της αγωγής σε περισσότερες δόσεις ή την προσθήκη αγωνιστή της ντοπαμίνης ή αναστολέα της κατεχολο-Ο-μεθυλοτρανφεράσης ή την σύσταση για γεύματα με χαμηλό πρωτεϊνικό φορτίο, τα on-off φαινόμενα, ψυχιατρικά φαινόμενα, που συνίστανται σε παραισθήσεις-ψευδαισθήσεις και ελέγχονται με την τροποποίηση της δοσολογίας αϋπνία που αντιμετωπίζεται με τραζοδόνη

Αγωνιστές της ντοπαμίνης

Επιδρούν απευθείας στους νευρώνες του ραβδωτού σώματος και χρησιμοποιούνται είτε στην έναρξη της θεραπείας, είτε σαν αργότερα αντικαθιστώντας την λεβοντόπα. Οι σημαντικότεροι είναι η βρωμοκρυπτίνη, η περγολίδη και η λισουρίδη (συνθετικά παράγωγα της εργοταμίνης), η ροπινιρόλη και η πραμιπεξόλη. Η περγολίδη δεν χρησιμοποιείται πλέον στην θεραπεία της νόσου του Parkinson λόγω του σοβαρού κινδύνου καρδιολογικών επιπλοκών. Οι αγωνιστές της ντοπαμίνης είναι συνήθως καλύτερα ανεκτοί από την λεβοντόπα ως προς τις ανεπιθύμητες ενέργειες. Ιδιαίτερη εφαρμογή έχει το διαδερμικό patch ροτιγοτίνης με ικανοποιητικά αποτελέσματα. Οοι συνθέστερες ανεπιθύμητες ενέργειες των αγωνιστών της ντοπαμίνης είναι οι ψευδαισθήσεις, η αϋπνία και η διέγερση, οι διαταραχές της μνήμης, το αίσθημα της κόπωσης και οι γαστρεντερικές διαταραχές.
Η βρωμοκρυπτίνη ήταν ο πρώτος αγωνιστής της ντοπαμίνης που εφαρμόστηκε στην θεραπεία της νόσο του Parkinson και χορηγείται σε δοσολογία 20-100mgως μονοθεραπεία ή 5-40mg συγχορηγούμενη με την λεβοντόπα. Η δράση της εντοπίζεται επί των D2 και D3 υποδοχέων κατά κύριο λόγο και δευτερευόντως επί των D4 και D5, καθώς και των 5-ΗΤ και των α2 αδρενεργικών υποδοχέων. Απορροφάται κατά 28% από το γαστρεντερικό σύστημα και μεταβολίζεται στο ήπαρ. Η δράση της εκδηλώνεται 30-90 min μετά την λήψη και μεγιστοποιείται στις 3-5 ώρες. Αντενδείκνυται η συγχορήγησή της με μακρολίδες, συμπαθητικομιμητικές αμίνες και αιθυλικής αλκοόλης.
Η απομορφίνη επιδρά στους D1 και D2 υποδοχέων και χορηγείται στην δοσολογία των 10-100mg ημερησίως σε ασθενείς που εμφανίζουν συχνά επεισόδια καθήλωσης μεταξύ των διαστημάτων χορήγησης της λεβοντόπα. Απορροφάται ενδοφλεβίως ή υποδορίως και η δράση της κορυφώνεται 10min μετά την χορήγηση. Σε βαριές περιπτώσεις συνιστάται η συνεχής υποδόρια χορήγηση δια αντλίας.
Η λισουρίδη είναι ισχυρός αγωνιστής της L-Dopa, δρα κυρίως επί των D2 υποδοχέων και χορηγείται στην δοσολογία του 1mg ημερησίως, ή ενδοφλεβίως 0,10-0,15mg και παρουσιάζει σημαντική αντιπαρκινσωνική δράση εντός 5min.
Η πραμιπεξόλη επιδρά στους D3 και D2 υποδοχείς και δευτερευόντως στους D1, D4 και D5 και ασθενώς στους α2 αδρενεργικούς υποδοχείς. Το σύνηθες δοσολογικό σχήμα είναι 0,5-1,1mg, χορηγούμενο τρεις ημερησίως και αυξανούμενο σταδιακώς. Συγχορηγούμενη με την λεβοντόπα συμβάλλει στην ελάττωση των διακυμάνσεων της κινητικότητας των πασχόντων.

Αντιχολινεργικοί παράγοντες

Στην περίπτωση που μεταξύ των κλινικών χαρακτηριστικών της νόσου προεξάρχει ο τρόμος, έχει ένδειξη η χορήγηση αντιχολινεργικών παραγόντων, που έχουν ελάχιστη επίδραση στα υποκινητικά συμπτώματα. Η κατάλληλη δοσολογία προσαρμόζεται στο σημείο όπου επιτυγχάνεται η μέγιστη ανακούφιση από τον τρόμο παράλληλα με την ελάχιστη εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών. Η τριεξυφαινυλιδίνη παρέχει την καλύτερη αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση του τρόμου και χορηγείται υπό το δοσολογικό σχήμα των 1-20mg ημερησίως. Η βενζατροπίνη δίδεται υπό το δοσολογικό σχήμα των 0,5-8mg ημερησίως, η εθοπροπαζίνη των 100-800mg, η προκυκλίδη 7,5-20mg και η διφαινυδραμίνη 25-200mg ημερησίως. Οι αντιχολινεργικοί παράγοντες πρέπει να χορηγούνται με ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα προβεβυκυίας ηλικίας λόγω του κινδύνου ανάπτυξης συγχυτικών φαινομένων και διαταραχών της μνήμης.

Η αμανταδίνη

Η αμανταδίνη χορηγήθηκε αρχικά στην θεραπεία των ιώσεων, αποδείχθηκε ωστόσο πως έχει επίδραση στην βραδυκινησία, την δυσκαμψία και τον τρόμο. Το σύνηθες δοσολογικό σχήμα είναι 100-300mg ημερησίως. Χορηγείται αρχικώς ως μονοθεραπεία στις ήπιες μορφές.

Νευροπροστατευτικοί παράγοντες

Η πρώιμη χορήγηση αναστολέων της ΜΑΟ θεωρείται πως δρα ευεργετικά καθώς μειώνει την οξειδωτική καταπόνηση των νευρώνων της μέλαινας ουσίας επιβραδύνοντας ουσιαστικά την πορεία της νόσου. Οι σημαντικότεροι αναστολείς της ΜΑΟ που χορηγούνται στην νόσο του Parkinson είναι η σελεγιλίνη, υπό το δοσολογικό σχήμα των 10mg ημερησίως (15-20mg ως μονοθεραπεία) με προτιμότερη χορήγηση κατά τις πρωινές ώρες, η ρασεγολίνη στην δόση των 1-2mg. Στα πλαίσια της νευροπροστατευτικής αγωγής ευρεγετικά δύναται να συμβάλει η α-τοκοφερόλη, καθώς και το συνένζυμο Q10 στην δόση των 1200mg ημερησίως.
Τα ψυχιατρικά συμπτώματα της νόσου του Parkinson αντιμετωπίζονται με την χορήγηση αντιψυχωσικών παραγόντων με ελάχιστη επίδραση στην κινητικότητα (κλοζαπίνη), ενώ η χορήγηση αμιτρυπτιλίνης δρα ευεργετικά ως προς την σιελόρροια.

Χειρουργική αντιμετώπιση

H χειρουργική αντιμετώπιση της νόσου του Parkinson περιλαμβάνει την τοποθέτηση εν τω βάθει εγκεφαλικού διεγέρτη στο υποθαλάμιο σώμα του Luys ή τον θάλαμο και ενδείκνυται σε ασθενείς με προχωρημένη νόσο που δεν ανταποκρίνονται στην φαρμακευτική αγωγή.

Βιβλιογραφία-Περαιτέρω μελέτη

Jubault T, Brambati SM, Degroot C et al. (2009). “Regional brain stem atrophy in idiopathic Parkinson’s disease detected by anatomical MRI”. PLoS ONE 4 (12): e8247. doi:10.1371/journal.pone.0008247. PMC 2784293. PMID 20011063.

Braak H, Del Tredici K et al. (2003). “Staging of brain pathology related to sporadic Parkinson’s disease.”. Neurobiol Aging 24 (2): 197–211. doi:10.1016/S0197-4580(02)00065-9. PMID 12498954.
Davie CA (2008). “A review of Parkinson’s disease”. Br. Med. Bull. 86: 109–27. doi:10.1093/bmb/ldn013. PMID 18398010.
Obeso JA, Rodriguez-Oroz MC, Goetz CG et al. (June 2010). “Missing pieces in the Parkinson’s disease puzzle”. Nat. Med. 16 (6): 653–61. doi:10.1038/nm.2165. PMID 20495568.
Braak, H.; Braak, E. (1991). “Neuropathological stageing of Alzheimer-related changes”. Acta Neuropathologica 82 (4): 239–59. doi:10.1007/BF00308809. PMID 1759558.
GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (17 December 2014). “Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.”. Lancet. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMID 25530442.
Shulman JM, De Jager PL, Feany MB (February 2011) [October 25, 2010]. “Parkinson’s disease: genetics and pathogenesis.”. Annual review of pathology 6: 193–222. doi:10.1146/annurev-pathol-011110-130242. PMID 21034221.
“Using Monkeys to Understand and Cure Parkinson Disease”. Ethics of Medical Research with Animals.
“Primates”.
Pereira EA, Aziz TZ (May 2006). “Parkinson’s disease and primate research: past, present, and future”. Postgrad Med J 82 (967): 293–299. doi:10.1136/pgmj.2005.041194. PMC 2563784.
Jankovic J (April 2008). “Parkinson’s disease: clinical features and diagnosis”. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry 79 (4): 368–376. doi:10.1136/jnnp.2007.131045. PMID 18344392.
Samii A, Nutt JG, Ransom BR (29 May 2004). “Parkinson’s disease”. Lancet 363 (9423): 1783–1193. doi:10.1016/S0140-6736(04)16305-8. PMID 15172778.
Schrag A (2007). “Epidemiology of movement disorders”. In Tolosa E, Jankovic JJ. Parkinson’s disease and movement disorders. Hagerstown, Maryland: Lippincott Williams & Wilkins. pp. 50–66. ISBN 0-7817-7881-6.
Davie CA (2008). “A review of Parkinson’s disease”. Br. Med. Bull. 86 (1): 109–27. doi:10.1093/bmb/ldn013. PMID 18398010.
Barnett-Cowan M, Dyde RT, Foxe SH, Moro E, Hutchison WD, Harris LR (June 2010). “Multisensory determinants of orientation perception in Parkinson’s disease”. Neuroscience 167 (4): 1138–1150. doi:10.1016/j.neuroscience.2010.02.065. PMID 20206672.
Nuytemans K, Theuns J, Cruts M, Van Broeckhoven C (July 2010) [18 May 2010]. “Genetic etiology of Parkinson disease associated with mutations in the SNCA, PARK2, PINK1, PARK7, and LRRK2 genes: a mutation update”. Human Mutation 31 (7): 763–780. doi:10.1002/humu.21277. PMC 3056147. PMID 20506312.
Galpern WR, Lang AE (March 2006) [17 February 2006]. “Interface between tauopathies and synucleinopathies: a tale of two proteins”. Annals of Neurology 59 (3): 449–458. doi:10.1002/ana.20819. PMID 16489609.
Aarsland D, Londos E, Ballard C (April 2009) [28 January 2009]. “Parkinson’s disease dementia and dementia with Lewy bodies: different aspects of one entity”. Int. Psychogeriatr. 21 (2): 216–219. doi:10.1017/S1041610208008612. PMID 19173762.
Cooper G, Eichhorn G, Rodnitzky RL (2008). “Parkinson’s disease”. In Conn PM. Neuroscience in medicine. Totowa, NJ: Humana Press. pp. 508–512. ISBN 978-1-60327-454-8.
Rodriguez-Oroz MC, Jahanshahi M, Krack P, Litvan I, Macias Raúl, Bezard E, Obeso José A. (December 2009). “Initial clinical manifestations of Parkinson’s disease: features and pathophysiological mechanisms”. Lancet Neurol 8 (12): 1128–1139. doi:10.1016/S1474-4422(09)70293-5. PMID 19909911. Vancouver style error (help)
Banich MT, Compton RJ (2011). “Motor control”. Cognitive neuroscience. Belmont, CA: Wadsworth, Cengage learning. pp. 108–144. ISBN 0-8400-3298-6.
Longmore M, Wilkinson IB, Turmezei T, Cheung CK (4 January 2007). Oxford Handbook of Clinical Medicine. Oxford University Press. p. 486. ISBN 978-0-19-856837-7.
Fung VS, Thompson PD (2007). “Rigidity and spasticity”. In Tolosa E, Jankovic. Parkinson’s disease and movement disorders. Hagerstown, MD: Lippincott Williams & Wilkins. pp. 504–13. ISBN 0-7817-7881-6.
O’Sullivan SB, Schmitz TJ (2007). “Parkinson’s Disease”. Physical Rehabilitation (5th ed.). Philadelphia: F.A. Davis. pp. 856–7.
Yao, S.C.; Hart, A.D.; Terzella, M.J. (May 2013). “An evidence-based osteopathic approach to Parkinson disease”. Osteopathic Family Physician 5 (3): 96–101. doi:10.1016/j.osfp.2013.01.003.
Russell JA, Ciucci MR, Connor NP, Schallert T (23 June 2010). “Targeted exercise therapy for voice and swallow in persons with Parkinson’s disease”. Brain Research 1341: 3–11. doi:10.1016/j.brainres.2010.03.029. PMC 2908992. PMID 20233583.
Caballol N, Martí Maria J., Tolosa E (September 2007). “Cognitive dysfunction and dementia in Parkinson disease”. Movement Disorders 22 (Suppl 17): S358–S366. doi:10.1002/mds.21677. PMID 18175397. Vancouver style error (help)
Murray ED, Buttner EA, Price BH (2012). “Depression and Psychosis in Neurological Practice”. In Bradley WG, Daroff RB, Fenichel GM, Jankovic J. Bradley’s Neurology in Clinical Practice: Expert Consult – Online and Print, 6e (Bradley, Neurology in Clinical Practice e-dition 2v Set) 1 (6th ed.). Philadelphia, PA: Elsevier/Saunders. pp. 102–103. ISBN 1-4377-0434-4.
Ceravolo R, Frosini D, Rossi C, Bonuccelli U; Frosini; Rossi; Bonuccelli (December 2009). “Impulse control disorders in Parkinson’s disease: definition, epidemiology, risk factors, neurobiology and management”. Parkinsonism Relat. Disord. 15 (Suppl 4): S111–5. doi:10.1016/S1353-8020(09)70847-8. PMID 20123548.
Shergill SS, Walker Z, Le Katona C; Walker; Le Katona (October 1998). “A preliminary investigation of laterality in Parkinson’s disease and susceptibility to psychosis”. J. Neurol. Neurosurg. Psychiatr. 65 (4): 610–1. doi:10.1136/jnnp.65.4.610. PMC 2170290. PMID 9771806.
Friedman JH (June 2010). “Parkinson’s disease psychosis 2010: A review article”. Parkinsonism Relat. Disord. 16 (9): 553–60. doi:10.1016/j.parkreldis.2010.05.004. PMID 20538500.
Barichella M, Cereda E, Pezzoli G; Cereda; Pezzoli (October 2009). “Major nutritional issues in the management of Parkinson’s disease”. Mov. Disord. 24 (13): 1881–92. doi:10.1002/mds.22705. PMID 19691125.
Armstrong RA (March 2008). “Visual signs and symptoms of Parkinson’s disease”. Clin. Exp. Optom. 91 (2): 129–38. doi:10.1111/j.1444-0938.2007.00211.x. PMID 18271776.
Noyce AJ, Bestwick JP, Silveira-Moriyama L et al. (December 2012). “Meta-analysis of early nonmotor features and risk factors for Parkinson disease”. Annals of Neurology 72 (6): 893–901. doi:10.1002/ana.23687. PMC 3556649. PMID 23071076.
Van Maele-Fabry G, Hoet P, Vilain F, Lison D; Hoet; Vilain; Lison (October 2012). “Occupational exposure to pesticides and Parkinson’s disease: a systematic review and meta-analysis of cohort studies”. Environ Int 46: 30–43. doi:10.1016/j.envint.2012.05.004. PMID 22698719.
de Lau LM, Breteler MM; Breteler (June 2006). “Epidemiology of Parkinson’s disease”. Lancet Neurol. 5 (6): 525–35. doi:10.1016/S1474-4422(06)70471-9. PMID 16713924.
IOM (Institute of Medicine), ed. (2009). “Neurologic disorders”. Veterans and Agent Orange: Update 2008. Washington D.C.: The National Academies press. pp. 510–45. ISBN 0-309-13884-1.
Freire C, Koifman S; Koifman (October 2012). “Pesticide exposure and Parkinson’s disease: epidemiological evidence of association”. Neurotoxicology 33 (5): 947–71. doi:10.1016/j.neuro.2012.05.011. PMID 22627180.
Tanner CM, Kamel F, Ross GW et al. (January 2011). “Rotenone, Paraquat and Parkinson’s Disease”. Environ Health Perspect 119 (6): 866–72. doi:10.1289/ehp.1002839. PMC 3114824. PMID 21269927.
Lesage S, Brice A; Brice (April 2009). “Parkinson’s disease: from monogenic forms to genetic susceptibility factors”. Hum. Mol. Genet. 18 (R1): R48–59. doi:10.1093/hmg/ddp012. PMID 19297401.
IPDGC; Nalls, MA; Plagnol, V; Hernandez, DG; Sharma, M; Sheerin, UM; Saad, M; Simón-Sánchez, J et al. (2011). “Imputation of sequence variants for identification of genetic risks for Parkinson’s disease: a meta-analysis of genome-wide association studies”. Lancet 377 (9766): 641–49. doi:10.1016/S0140-6736(10)62345-8. PMC 3696507. PMID 21292315.
Obeso JA, Rodríguez-Oroz MC, Benitez-Temino B et al. (2008). “Functional organization of the basal ganglia: therapeutic implications for Parkinson’s disease”. Mov. Disord. 23 (Suppl 3): S548–59. doi:10.1002/mds.22062. PMID 18781672.
Dickson DV (2007). “Neuropathology of movement disorders”. In Tolosa E, Jankovic JJ. Parkinson’s disease and movement disorders. Hagerstown, MD: Lippincott Williams & Wilkins. pp. 271–83. ISBN 0-7817-7881-6.
Jubault T, Brambati SM, Degroot C et al. (2009). Gendelman, Howard E., ed. “Regional brain stem atrophy in idiopathic Parkinson’s disease detected by anatomical MRI”. PLoS ONE 4 (12): e8247. Bibcode:2009PLoSO…4.8247J. doi:10.1371/journal.pone.0008247. PMC 2784293. PMID 20011063.
Obeso JA, Rodriguez-Oroz MC, Goetz CG et al. (May 2010). “Missing pieces in the Parkinson’s disease puzzle”. Nat. Med. 16 (6): 653–61. doi:10.1038/nm.2165. PMID 20495568.
Schulz-Schaeffer WJ (August 2010). “The synaptic pathology of alpha-synuclein aggregation in dementia with Lewy bodies, Parkinson’s disease and Parkinson’s disease dementia”. Acta Neuropathol. 120 (2): 131–43. doi:10.1007/s00401-010-0711-0. PMC 2892607. PMID 20563819.
Hirsch EC (December 2009). “Iron transport in Parkinson’s disease”. Parkinsonism Relat. Disord. 15 (Suppl 3): S209–11. doi:10.1016/S1353-8020(09)70816-8. PMID 20082992.
The National Collaborating Centre for Chronic Conditions, ed. (2006). “Diagnosing Parkinson’s Disease”. Parkinson’s Disease. London: Royal College of Physicians. pp. 29–47. ISBN 1-86016-283-5.
Poewe W, Wenning G; Wenning (November 2002). “The differential diagnosis of Parkinson’s disease”. Eur. J. Neurol. 9 (Suppl 3): 23–30. doi:10.1046/j.1468-1331.9.s3.3.x. PMID 12464118.
Brooks DJ (April 2010). “Imaging approaches to Parkinson disease”. J. Nucl. Med. 51 (4): 596–609. doi:10.2967/jnumed.108.059998. PMID 20351351.
Costa J, Lunet N, Santos C, Santos J, Vaz-Carneiro A; Lunet; Santos; Santos; Vaz-Carneiro (2010). “Caffeine exposure and the risk of Parkinson’s disease: a systematic review and meta-analysis of observational studies”. J. Alzheimers Dis. 20 (Suppl 1): S221–38. doi:10.3233/JAD-2010-091525 (inactive 2015-02-07). PMID 20182023.
Quik M, Huang LZ, Parameswaran N, Bordia T, Campos C, Perez XA; Huang; Parameswaran; Bordia; Campos; Perez (1 October 2009). “Multiple roles for nicotine in Parkinson’s disease”. Biochem Pharmacol 78 (7): 677–85. doi:10.1016/j.bcp.2009.05.003. PMC 2815339. PMID 19433069.
Castagnoli K, Murugesan T; Murugesan (January 2004). “Tobacco leaf, smoke and smoking, MAO inhibitors, Parkinson’s disease and neuroprotection; are there links?”. Neurotoxicology 25 (1–2): 279–91. doi:10.1016/S0161-813X(03)00107-4. PMID 14697903.
The National Collaborating Centre for Chronic Conditions, ed. (2006). “Symptomatic pharmacological therapy in Parkinson’s disease”. Parkinson’s Disease. London: Royal College of Physicians. pp. 59–100. ISBN 1-86016-283-5.
Bronstein JM, Tagliati M, Alterman RL et al. (February 2011). “Deep brain stimulation for Parkinson disease: an expert consensus and review of key issues”. Arch. Neurol. 68 (2): 165. doi:10.1001/archneurol.2010.260. PMID 20937936.
The National Collaborating Centre for Chronic Conditions, ed. (2006). “Palliative care in Parkinson’s disease”. Parkinson’s Disease. London: Royal College of Physicians. pp. 147–51. ISBN 1-86016-283-5.
Tolosa E, Katzenschlager R (2007). “Pharmacological management of Parkinson’s disease”. In Tolosa E, Jankovic JJ. Parkinson’s disease and movement disorders. Hagerstwon, MD: Lippincott Williams & Wilkins. pp. 110–45. ISBN 0-7817-7881-6.
Goldenberg MM (October 2008). “Medical management of Parkinson’s disease”. P & T 33 (10): 590–606. PMC 2730785. PMID 19750042.
The National Collaborating Centre for Chronic Conditions, ed. (2006). “Non-motor features of Parkinson’s disease”. Parkinson’s Disease. London: Royal College of Physicians. pp. 113–33. ISBN 1-86016-283-5.
Hasnain M, Vieweg WV, Baron MS, Beatty-Brooks M, Fernandez A, Pandurangi AK; Vieweg; Baron; Beatty-Brooks; Fernandez; Pandurangi (July 2009). “Pharmacological management of psychosis in elderly patients with parkinsonism”. Am. J. Med. 122 (7): 614–22. doi:10.1016/j.amjmed.2009.01.025. PMID 19559160.
Gagne JJ, Power MC; Power (Mar 2010). “Anti-inflammatory drugs and risk of Parkinson disease: a meta-analysis”. Neurology 74 (12): 995–1002. doi:10.1212/WNL.0b013e3181d5a4a3. PMC 2848103. PMID 20308684.
The National Collaborating Centre for Chronic Conditions, ed. (2006). “Surgery for Parkinson’s disease”. Parkinson’s Disease. London: Royal College of Physicians. pp. 101–11. ISBN 1-86016-283-5.
The National Collaborating Centre for Chronic Conditions, ed. (2006). “Other key interventions”. Parkinson’s Disease. London: Royal College of Physicians. pp. 135–46. ISBN 1-86016-283-5.
Goodwin VA, Richards SH, Taylor RS, Taylor AH, Campbell JL; Richards; Taylor; Taylor; Campbell (April 2008). “The effectiveness of exercise interventions for people with Parkinson’s disease: a systematic review and meta-analysis”. Mov. Disord. 23 (5): 631–40. doi:10.1002/mds.21922. PMID 18181210.
Dereli EE, Yaliman A; Yaliman (April 2010). “Comparison of the effects of a physiotherapist-supervised exercise programme and a self-supervised exercise programme on quality of life in patients with Parkinson’s disease”. Clin Rehabil 24 (4): 352–62. doi:10.1177/0269215509358933. PMID 20360152.
O’Sullivan & Schmitz 2007, pp. 873, 876
O’Sullivan & Schmitz 2007, p. 879
O’Sullivan & Schmitz 2007, p. 877
O’Sullivan & Schmitz 2007, p. 880
Fox CM, Ramig LO, Ciucci MR, Sapir S, McFarland DH, Farley BG; Ramig; Ciucci; Sapir; McFarland; Farley (November 2006). “The science and practice of LSVT/LOUD: neural plasticity-principled approach to treating individuals with Parkinson disease and other neurological disorders”. Semin. Speech. Lang. 27 (4): 283–99. doi:10.1055/s-2006-955118. PMID 17117354.
Dixon L, Duncan D, Johnson P et al. (2007). Deane, Katherine, ed. “Occupational therapy for patients with Parkinson’s disease”. Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD002813. doi:10.1002/14651858.CD002813.pub2. PMID 17636709.
Ferrell B, Connor SR, Cordes A, Dahlin CM, Fine PG, Hutton N et al. (2007). “The national agenda for quality palliative care: the National Consensus Project and the National Quality Forum”. J Pain Symptom Manage 33 (6): 737–44. doi:10.1016/j.jpainsymman.2007.02.024. PMID 17531914.
Lorenzl S, Nübling G, Perrar KM, Voltz R; Nübling; Perrar; Voltz (2013). “Palliative treatment of chronic neurologic disorders”. Handb Clin Neurol. Handbook of Clinical Neurology 118: 133–9. doi:10.1016/B978-0-444-53501-6.00010-X. ISBN 9780444535016. PMID 24182372.
Ghoche R (2012). “The conceptual framework of palliative care applied to advanced Parkinson’s disease.”. Parkinsonism Relat Disord 18 (Suppl 3): S2–5. doi:10.1016/j.parkreldis.2012.06.012. PMID 22771241.
Wilcox SK (2010). “Extending palliative care to patients with Parkinson’s disease”. Br J Hosp Med (Lond) 71 (1): 26–30. doi:10.12968/hmed.2010.71.1.45969. PMID 20081638.
Moens K, Higginson IJ, Harding R et al. (2014). “Are there differences in the prevalence of palliative care-related problems in people living with advanced cancer and eight non-cancer conditions? A systematic review”. J Pain Symptom Manage. Online first (4): 660–677. doi:10.1016/j.jpainsymman.2013.11.009. PMID 24801658.
Casey G (2013). “Parkinson’s disease: a long and difficult journey.”. Nurs N Z 19 (7): 20–4. PMID 24195263.
Koch G (2010). “rTMS effects on levodopa induced dyskinesias in Parkinson’s disease patients: searching for effective cortical targets”. Restor. Neurol. Neurosci. 28 (4): 561–8. doi:10.3233/RNN-2010-0556 (inactive 2015-02-01). PMID 20714078.
Platz T, Rothwell JC; Rothwell (2010). “Brain stimulation and brain repair—rTMS: from animal experiment to clinical trials—what do we know?”. Restor. Neurol. Neurosci. 28 (4): 387–98. doi:10.3233/RNN-2010-0570 (inactive 2015-02-01). PMID 20714064.
Arias P, Vivas J, Grieve KL, Cudeiro J; Vivas; Grieve; Cudeiro (September 2010). “Controlled trial on the effect of 10 days low-frequency repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS) on motor signs in Parkinson’s disease”. Mov. Disord. 25 (12): 1830–8. doi:10.1002/mds.23055. PMID 20669300.
Suchowersky O, Gronseth G, Perlmutter J, Reich S, Zesiewicz T, Weiner WJ; Gronseth; Perlmutter; Reich; Zesiewicz; Weiner; Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology (April 2006). “Practice Parameter: neuroprotective strategies and alternative therapies for Parkinson disease (an evidence-based review): report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology”. Neurology 66 (7): 976–82. doi:10.1212/01.wnl.0000206363.57955.1b. PMID 16606908.
Lee MS, Lam P, Ernst E; Lam; Ernst (December 2008). “Effectiveness of tai chi for Parkinson’s disease: a critical review”. Parkinsonism Relat. Disord. 14 (8): 589–94. doi:10.1016/j.parkreldis.2008.02.003. PMID 18374620.
Lee MS, Ernst E; Ernst (January 2009). “Qigong for movement disorders: A systematic review”. Mov. Disord. 24 (2): 301–3. doi:10.1002/mds.22275. PMID 18973253.
Lee MS, Shin BC, Kong JC, Ernst E; Shin; Kong; Ernst (August 2008). “Effectiveness of acupuncture for Parkinson’s disease: a systematic review”. Mov. Disord. 23 (11): 1505–15. doi:10.1002/mds.21993. PMID 18618661.
Katzenschlager R, Evans A, Manson A et al. (2004). “Mucuna pruriens in Parkinson’s disease: a double blind clinical and pharmacological study”. J. Neurol. Neurosurg. Psychiatr. 75 (12): 1672–7. doi:10.1136/jnnp.2003.028761. PMC 1738871. PMID 15548480.
Ladha SS, Walker R, Shill HA; Walker; Shill (May 2005). “Case of neuroleptic malignant-like syndrome precipitated by abrupt fava bean discontinuance”. Mov. Disord. 20 (5): 630–1. doi:10.1002/mds.20380. PMID 15719433.
Raguthu L, Varanese S, Flancbaum L, Tayler E, Di Rocco A; Varanese; Flancbaum; Tayler; Di Rocco (October 2009). “Fava beans and Parkinson’s disease: useful ‘natural supplement’ or useless risk?”. Eur. J. Neurol. 16 (10): e171. doi:10.1111/j.1468-1331.2009.02766.x. PMID 19678834.
Poewe W (December 2006). “The natural history of Parkinson’s disease”. J. Neurol. 253 (Suppl 7): VII2–6. doi:10.1007/s00415-006-7002-7. PMID 17131223.
García Ruiz PJ (December 2004). “Prehistoria de la enfermedad de Parkinson” [[Prehistory of Parkinson’s disease]]. Neurologia (in Spanish) 19 (10): 735–7. PMID 15568171.
Lanska DJ (2010). “Chapter 33: the history of movement disorders”. Handb. Clin. Neurol. Handbook of Clinical Neurology 95: 501–46. doi:10.1016/S0072-9752(08)02133-7. ISBN 9780444520098. PMID 19892136.
Koehler PJ, Keyser A; Keyser (September 1997). “Tremor in Latin texts of Dutch physicians: 16th–18th centuries”. Mov. Disord. 12 (5): 798–806. doi:10.1002/mds.870120531. PMID 9380070.
Lees AJ (September 2007). “Unresolved issues relating to the shaking palsy on the celebration of James Parkinson’s 250th birthday”. Mov. Disord. 22 (Suppl 17): S327–34. doi:10.1002/mds.21684. PMID 18175393.
Louis ED (November 1997). “The shaking palsy, the first forty-five years: a journey through the British literature”. Mov. Disord. 12 (6): 1068–72. doi:10.1002/mds.870120638. PMID 9399240.
Fahn S (2008). “The history of dopamine and levodopa in the treatment of Parkinson’s disease”. Mov. Disord. 23 (Suppl 3): S497–508. doi:10.1002/mds.22028. PMID 18781671.
Guridi J, Lozano AM; Lozano (November 1997). “A brief history of pallidotomy”. Neurosurgery 41 (5): 1169–80; discussion 1180–3. doi:10.1097/00006123-199711000-00029. PMID 9361073.
Hornykiewicz O (2002). “L-DOPA: from a biologically inactive amino acid to a successful therapeutic agent”. Amino Acids 23 (1–3): 65–70. doi:10.1007/s00726-001-0111-9. PMID 12373520.
Coffey RJ (March 2009). “Deep brain stimulation devices: a brief technical history and review”. Artif. Organs 33 (3): 208–20. doi:10.1111/j.1525-1594.2008.00620.x. PMID 18684199.
Findley LJ (September 2007). “The economic impact of Parkinson’s disease”. Parkinsonism Relat. Disord. 13 (Suppl): S8–S12. doi:10.1016/j.parkreldis.2007.06.003. PMID 17702630.
“Parkinson’s – ‘the shaking palsy'”. GlaxoSmithKline. 1 April 2009.
“National Parkinson Foundation – Mission”. Retrieved 28 March 2011.
“Education: Joy in Giving”. Time. 18 January 1960. Retrieved 2 April 2011.
“About PDF”. Parkinson’s Disease Foundation. Retrieved 14 October 2014.
“American Parkinson Disease Association: Home”. American Parkinson Disease Association. Retrieved 9 August 2010.
“About EPDA”. European Parkinson’s Disease Association. 2010. Retrieved 9 August 2010.
Davis P (3 May 2007). “Michael J. Fox”. The TIME 100 (Time). Retrieved 2 April 2011.
Brockes E (11 April 2009). “‘It’s the gift that keeps on taking'”. The Guardian. Retrieved 25 October 2010.
“Michael J. Fox to be made honorary doctor at Karolinska Institutet”. Karolinska Institutet. 5 March 2010. Retrieved 2 April 2011.
Macur, Juliet (26 March 2008). “For the Phinney Family, a Dream and a Challenge”. The New York Times. Retrieved 25 May 2013. “About 1.5 million Americans have received a diagnosis of Parkinson’s disease, but only 5 to 10 percent learn of it before age 40, according to the National Parkinson Foundation. Davis Phinney was among the few.”
“Who We Are”. Davis Phinney Foundation. Retrieved 18 January 2012.
Emanuel, W (19 October 2010). “Davis Phinney foundation launches exercise-focused tools to help people live well with Parkinson’s” (Press release). Davis Phinney foundation. Retrieved 2 April 2011.
Brey RL (April 2006). “Muhammad Ali’s Message: Keep Moving Forward”. Neurology Now (American Academy of Neurology) 2 (2): 8. Retrieved 2 April 2011.
Matthews W (April 2006). “Ali’s Fighting Spirit”. Neurology Now (American Academy of Neurology) 2 (2): 10–23. Retrieved 2 April 2011.
Tauber P (17 July 1988). “Ali: Still Magic”. New York Times. Retrieved 2 April 2011.
Dimond PF (16 August 2010). “No New Parkinson Disease Drug Expected Anytime Soon”. GEN news highlights. GEN-Genetic Engineering & Biotechnology News.
Langston JW, Ballard P, Tetrud JW, Irwin I; Ballard; Tetrud; Irwin (February 1983). “Chronic Parkinsonism in humans due to a product of meperidine-analog synthesis”. Science 219 (4587): 979–80. Bibcode:1983Sci…219..979L. doi:10.1126/science.6823561. PMID 6823561.
Cicchetti F, Drouin-Ouellet J, Gross RE; Drouin-Ouellet; Gross (September 2009). “Environmental toxins and Parkinson’s disease: what have we learned from pesticide-induced animal models?”. Trends Pharmacol. Sci. 30 (9): 475–83. doi:10.1016/j.tips.2009.06.005. PMID 19729209.
Harvey BK, Wang Y, Hoffer BJ; Wang; Hoffer (2008). “Transgenic rodent models of Parkinson’s disease”. Acta Neurochir. Suppl. Acta Neurochirurgica Supplementum 101: 89–92. doi:10.1007/978-3-211-78205-7_15. ISBN 978-3-211-78204-0. PMC 2613245. PMID 18642640.
Blum, et al.,; Torch, S; Lambeng, N; Nissou, M; Benabid, AL; Sadoul, R; Verna, JM (October 2001). “Molecular pathways involved in the neurotoxicity of 6-OHDA, dopamine and MPTP: contribution to the apoptotic theory in Parkinson’s disease”. Progress in Neurobiology 65 (2): 135–172. doi:10.1016/S0301-0082(01)00003-X. PMID 11403877.
Feng, LR, Maguire-Zeiss KA; Maguire-Zeiss (2010). “Gene Therapy in Parkinson’s Disease: Rationale and Current Status”. CNS Drugs 24 (3): 177–92. doi:10.2165/11533740-000000000-00000. PMC 2886503. PMID 20155994.
Lewitt PA, Rezai AR, Leehey MA et al. (April 2011). “AAV2-GAD gene therapy for advanced Parkinson’s disease: a double-blind, sham-surgery controlled, randomised trial”. Lancet Neurol 10 (4): 309–19. doi:10.1016/S1474-4422(11)70039-4. PMID 21419704.
“Neurologix Files to Liquidate Under Chapter 7 Bankruptcy”.
“World’s first Parkinson’s vaccine is trialled”. New Scientist. 7 June 2012.
Redmond DE (October 2002). “Cellular replacement therapy for Parkinson’s disease—where we are today?”. The Neuroscientist 8 (5): 457–88. doi:10.1177/107385802237703. PMID 12374430.
“Stem Cell Research Aims to Tackle Parkinson’s Disease”. Retrieved 16 April 2010.

Comments

comments

Τα σχόλια είναι κλειστά